Not Defteri / Temmuz 2016

Dünya ona hayran kalmıştı! Ali Dayı'dan haber var 

http://www.hurriyet.com.tr/galeri-40287992



***

Suriye'de bayramda çocuk olmak..

İnsanların empati kurarak bir fotografa bakmaları değil, büyük problem, baktığını tüketmelerinin ardından hiçbir şey hatırlamamalarıdır. Sosyal medyanın paylaştığı resimler, kişilerin algılama kapasitesinden sayıca fazla. Teşhir edilen acının bolluğu, beynin işlemek zorunda olduğu bilginin çokluğu bir kerteden sonra duyarsızlığa davetiye çıkartmakta. Kurban siviller, kadınlar, yaşlılar ve çocuklar. İster yüce bir amacı sergilesin, ister paranoyak bir arzuyu tetiklesin ya da iş emrini yerine getirsin; ekranlarda etkin katılımcıların hepsi, taraftar olmanın hezeyanıyla içten içe güç kullanmanın şanını, gururunu sergilemek isterler. Vicdan, -eğer aksine inandıranın çağrısına kulak asmazsak- iyi ve kötünün ne olduğunu gayet iyi bilmektedir. Yaratılan dehşet görüntülerin sahipleri amaclarının farkında; güçlerinin bilincinde olduğunu varsayıyoruz. Savaşı yapan askerlerle, savaşı çeken fotografçılar, negatif kutbun pozitifi çektiği gibi birbirlerini tamamlarlar. Tasarım, fotografın mekanından öte, coğrafyanın bütünü üzerindedir. Fotografcı Amer Almohibany'nin kamerasından, sadece Ortadoğu'da çocuk olmanın ne demek olduğuna şahit olunmuyor. Avrupa, kendilerinin kurtuluşu için can veren aziz tasvirlerine alışıktır. Başkalarının acısını çeken izleyiciler eğitimlidir. Sanatçı, eski kültürel tecrübeleri hatırlatarak kefaret ödemeden saklı mekanlarında huzuru yaşayanlara şu anda, orada bayramların nasıl yaşandığını gösteriyor. Küçük menfaatle ya da büyük oyunların içinde yer alan tüm nüfusun, coğrafyadaki herkesin kendi adına katkı sağladığı ve devam eden bir süreç bu. Görüntülere bakmanın sanat adına hiçbir yatıştırıcı etkisi yok. Aksine bayramların ne anlama geldiğini bilen halklar üzerinde biraz da suça güvenli mesafeden iştirak etmenin ve töhmet altında olmanın getirdiği vebal yükünden bahsetmek daha doğru olur. İnsan olup buradaki umudu ve gerçekliği sindirmek itiraf etmeliyiz ki çok zor. Duygular eğer hala körelmemişse, bu masumiyet bakan kişiye bu masumiyet ağır gelecektir; böyle bir tasvirle yüzleşmeye kimse hazır değildir. İçimizdeki zavallı İnsan, ne kadar çözülürse, ortak vicdanın sesi olan toplumla o kadar bütünleşeceğimiz ortadadır. Görüntülerde tarihe düşülen kayıttan ziyade alışkanlıkların irite edici, irkiltici tarafı öne çıkıyor..


Fotograf: Amer Almohibany

http://www.gettyimages.at/galleries/photographers/amer_almohibany


***

On tane Marina Abramovic, Maurizio Cattelan, Hüseyin Çağlayan eleştirisi bir 'Peta' duyarlılığı, Greenpeace dikkati, Sartre zuhuru oluşturamıyorsa, sanatın amacı yeniden tartışılmalıdır..

***

http://www.diken.com.tr/kucuk-prensin-yazari-ispanya-ic-savasinda-muhabirlik-yapmis/

Deleuze ve Guattari'nin geliştirdiği şizoanaliz perspektifinden bakarsak insanlar ile Pokemonların farkları yoktur; çünkü, toplumda herkesin bilinen vasıflarının ötesinde komik ve netameli sıfatlarla adlandırılılması vakai adiyedendir.. 


Mutlu Tömbekici Vatan Gazetesi'nde yer alan bir yazısında insanları ikiye ayırmıştı. Küçük Prens'i okumuş olanlar ve okumayanlar.. Bağ kurmak isteyenlere Vikipedia aracılığıyla bir hatırlayalım kitabın ne olduğunu ... Tömbekici iyi bir örnek ; Batılı öznenin imge düzeni karmakarışık .. Herkes evrensel bir fikrin hülyasında. Kendi içsel gerçeğinin esnekliği ölçüsünde edebi bir tahayyüle, tabiri caizse imkansızlığı ortada bir rüyaya dönüştürmeye çabalıyor. Biliyoruz ki yeni olan her şey, eski olanın, nomostan türeyen eski simgesel düzenin parçalanışıyla olur;  çürüyen ya da epriyenin dağılmasıyla gerçekleşir.  Ve biliriz ki 'bütün ölmüş kuşakların geleneği, büyük bir ağırlıkla yaşayan beyinlerin üzerine bir kabus gibi çöker'..   Le Petit Prince adlı bir uçakla keşif uçuşu yaparken Akdeniz üzerinde kaybolduktan sonra öldüğü kabul edilir Antoine de Saint-Exupéry'nin. Genellikle sevilen bir yazardır ama gerektiği gibi düşünülmemiştir. Hiç de naif denilemeyecek oryantalist felsefesi -diğer önermeler gibi-  gerekiğince tartışılmamıştır .. Sofi'nin Öyküsü türevleri öykülerinde rastladığımız -miras ya da şantajdır bu. Her zamankinden daha çok gündemde olan, yabancılaşan öznenin kaçışı idealizmidir. Bilincin bütün biçimlerini süsleyen gayri maddi yapı , satıhtan öteki tarafa dokunan önyargı, burkulmuşluktur. Dünyaya yalnızca Batıdan bakan o meşum bakışın ihtiyari geçmişidir ki, durduğu yerde eskimeden bekler ... Günümüz müstemleke aydının insani duyarlılığını bu bağı çözmeden, sağlıkla/sıhhatle yapılandırmak mümkün değildir...

http://en.wikipedia.org/wiki/The_Little_Prince

http://www.kucukprens.org/kitap/1.php


Küçük Prens tez konusu..

'Şimdi yeni bir hastalığım oldu. Dünyanın her yerinden, her dil ve lehçesinde basılmış Küçük Prens’leri toplamak. İşin içine girdikçe, bunun ne büyük manyaklık olduğunu anladım. Meğer bu işin üstatları varmış. Siteler yapmışlar, ellerindeki baskıların kapaklarını koymuşlar, koleksiyonerler kendi aralarında değiş tokuş yapıyor falan... Dahası sadece son baskıları değil eski baskıları da topluyorlarmış. Sahaflardan eski baskılarını da topluyorlarmış' diye bilgilendiriyor Tömbekiçi..
Saffet Murat eruna'nın Hartmann'ın Metis'ten çıkan kitabına giriş yazısında belirtir : 'Psikiyatrinin söz konusu ettiği organizma işlevleri ve bozuklukları algı, duygu, düşünce gibi, en azından henüz ne fizikte ne de kimyada yeri ve tanımı olmayan kavramları devreye sokar. Bu durum ciddi bir epistemolojik problem oluşturur. Psikiyatri disiplini algı, duygu, düşünce gibi organizma işlevlerinin tamamen fiziksel yasalar çerçevesinde çalışan bir organ olan beynin işlevleri olduğunu ciddi bir şekilde delillendirmeyi başarmıştır. Gerçekten de beynin çalışmasıyla ilgili yapılan en ayrıntılı incelemelerde dahi fizik yasalarının çiğnenmediği gösterilmiş ve bilinçli ruhsal faaliyetin beynin fiziksel çalışma tarzının sonucu olduğu kuşkuya pek az yer verecek şekilde ortaya konmuştur. Bugün hangi psikolojik işlevin beynin neresinin ve hatta şimdilik kısmen kurgusal da olsa nasıl bir çalışma tarzının sonucu olarak ortaya çıktığına dair geniş kapsamlı ve ayrıntılı bilgilere sahibiz. Ancak bu fizyolojik bilgiler bir yanıt olmaktan ziyade evrenin en köklü problem alanlarından birini açığa çıkarmaktadır. Beyin tamamen fiziksel yasalar çerçevesinde çalışırken algı, duygu, düşünce gibi bilinçli ve fizik bilimi çerçevesinde henüz tanımı olmayan ruhsal işlevleri nasıl oluşturuyor? Böylece klinikte, felsefe tarihinin en köklü sorusu olan ruh-madde ikilemi bir kez daha ve bütün çarpıcılığıyla ortaya çıkmaktadır.' Bunlara rağmen soyut tutkunun çağrısındaki Exupery gibi somutta kendini gösteren bir mantık halkasının malzemesini, ontolojisini hazmetmekte bulmakta zorlanırız.

Biz eleştiriyoruz ama yazı erbabınca Küçük Prens, dünyada çok sevilen, ilham alınan bir kaynaktır ; hakkını teslim etmek gerek .. 'Martı-Jonathan Livingston varolmak için gayret etmelisin der, Küçük Prens varolmak için hayret etmelisin der. Martı yoldur, Küçük Prens yoldaştır'.. diyor örneğin Murat Zeran http://www.afilifilintalar.com/marti-ve-kucuk-prens-uzerine-tezler

Deleuze ve Guattari'nin geliştirdiği şizoanaliz perspektifinden bakarsak insanlar ile pokemonların farkları yoktur herkesin bir vasfının ötesinde komik ve netameli bir sıfatı vardır.  Toplumu beğenmeyiz, genelgeçer tespitler, kolay yargıların içinde rahat edemeyiz. Ne yaparız? Tikele bakar genel hakkında tespitler yapar, zaman tünelinde gedikler açarız. Özneyi çokluğa bağımlı kılar, yol gösterdiğimiz tahakküm mekanizmasından o kavramın ilk söyleyeni olmak arzusuyla inanan bireyler türemesini bekleriz. Biliriz ki inanç, bilginin olmadığı yerde iş görür. Örneğin küçük prensciler gibi  marksistlerler de , bilerek değil, başka tecrübelerden doğmuş bilgiyi kabul ederek guruplaşırlar. Kâh Walesa, kah Solitaire deyip özgürlükçülere bir şey demiyorsak burada prenseverlere de demememiz gerekiyor; çünkü küçük değil büyük bir hayran kitlesinin  (anlamlı/anlamsız) kümeleşmesiyle karşı karşıyayız. Harfleri yanyana dizerek oyun oynayan, düşünce aktaran, duygu uyandıranları selamlayan  her kişi bu yazarlarla hemfikir; ne var ki konu demir leblebi.. cevherin çelik çekirdeği.. Çağdaş KP'yi Kimler çevirmemiş ki!  Azra Erhat, Tomris Uyar, Selim İleri ve en şaşırdığım: Cemal Süreya! Evet Cemal Süreya bile çevirmiş Küçük Prens’i ..

http://haber.gazetevatan.com/Haber/498065/1/Gundem

Arşivlik bir yekun : tüm dünya dillerinde küçük prens kelimesinin yazılışı: http://www.eksisozluk.com/show.asp?t=k%C3%BC%C3%A7%C3%BCk+prens



***

Kimseyle mutabık değiliz: Hayvanseverlerle, Greenpeacelerle, komünist, anarşist, dinci, dinsiz, aşırı ya da ılımlı, patron ya da işçi, kapitalist ya da kapitalsiz çulsuzlarla, doğal hayatı korumacılarla ya da yeldeğirmenlerine karşı termik santralleri savunanlarla.. Evde kedi, akvaryumda balık besleyenler, uygarlık deyip ilerleyenler veya her şeyi muhafaza edenlerle.. Hayırsever, barışsever, doğaseverlerle.. Şairler, feministler, münevverler, melankolikler ya da alkoliklerle.. İsyankarlarla, felsefeciler, düşünürler, düşüncesizlerle; vejetaryen ya da etoburlarla.. İyiliğimizi veya kötülüğümüzü isteyip kuyumuzu kazanlar ya da resmimizi duvara asanlarla.. Ermeniler, Amerikalılar, Ruslar, Doğulular Batılılar, göründüğü gibi olanlar, olduğu gibi görünmek istemeyenlerle yandaşlar, candaşlar, yoldaşlar dostlar ya da düşmanlarla.. Kısaca kimseyle mutabık değiliz..


Kendileri olarak kalanlara değil sözümüz. Kendilerine rağmen kendi dışına taşan egonun bir besleyeni olan kapitalizmin perçeminden tutmayanlara.. Üretimin gücü emek deyip onu mutlak ve cerbezeli kılan siyasal arzumuzdan.. İlerleme, ilerleyerek cenneti ele geçirme, fizik/metafizik demeden tüm dünyaları inhisarına alma kapasitemizden.. Yeni alanları istila etme güdümüzden; velhasıl inançla aklı askıya almadan durup düşünmekden.. Temel içgüdümüz 'karşılıklı yardımlaşma'yı hatırlayalım.. Üstümüze gelen vicdani yüceltmeler ya da yüzümüze karşı kükremeler.. Aşkın kırbaçlarla, şaşkın bir eğitimle nesilden nesile deforme edilerek aktarılan radikal motivasyonlara karşı gayri şahsi kabul etmeme hakkını kullanmayanlara seslenelim.. Buraya kadar deyip pazar/piyasanın enstürmanlarını toprağa gömerek elleri, pençeleriyle toprağı kazarak bireyin özerk alanlarını yeniden tanımlayıp, canlı yaşamın doğasından gelen yepyeni bir formatlamayla yeryüzüyle, doğal yaşamla hiyerarşi oluşturmadan teorilere, ideolojilere, kahramanlara ihtiyaç duymadan/duyulmadan, yalnız insanlarla değil çakalı sansarı yılanı ya da aslanıyla, bitkisi yaprağı ağacı börtüböceği tosbağsıyla barışık.. İdeolojilerin savuruculuğunda masum kalmak, rakipleşmemek mümkün mü? Düşmanlaşarak ayrışmadan yeni bir dünyanın kurulabilmesinin imkanlarını tartışabilecek miyiz? Yakın zaman filozoflarının kitaplarını yakma cesaretimiz var mı? Ahir zaman filozoflarını defedebilecek miyiz? İnsanın eşya rejiminde ekonomik olarak özgürleşmesi, daha fazla köleleşmesi demektir.. Öznelerle nesneler arasındaki sınır muğlaktır. Oysa ki, kimsenin kimseye vereceği bir ders olmadığını, doğanın bir sentez değil insan ruhuna sadece bir tecrübe sunduğunu anladığımız zaman çok geç olacak.. 

Magnum theory and practice: 

Kimin, ne önemi var! Tarihin karanlık olduğunu anladığımız için "neş'e içinde aydınlanmayı yeğleyen insana sesleniyoruz. Yerüstündeki akrep, çiyanlarla değil, yeryüzünün börtü böceğiyle birarada olmalı, eşit yaşanmalı!" diyoruz. Diklenmenin anlamı yok! Eğer olacaksak, hayatın müziğine, kelebeklerin göçüne ve nehirlerin olağan akışına teslim olabiliriz. Vicdan, iyi kötüyü biliyordu; başka yasalara inandığımızda ise kaybettik. Yaşarken edindiğimiz, giderken götürdüğümüz tecrübe servetimizdi. Başka bir maksadı yoktu yaşamın. Analitik yargının telkine dayalı bir oyun, zamanın bir yanılsama, ideolojinin parodi, bilginin cehalet, tarihin bir tuzak olduğunu anladığımız an'dan itibaren yukarımızdaki kozmosu farkettik. Herkesin herkesi yabancı gördüğü, dostlukların menfaate dayandığı dünyada insan, toplum olmasında itibaren savunmasız kaldı. Öznellikler, bizatihi yaratılan nesneler dünyasının ana parçasıydı. İnsanların varlığını belirleyen bilinçleri değil,tam tersine bilinçlerini belirleyen mübadele yöntemleridir. Köle, sahibinin suratında kendini bizzat yeniden görmüş ve ona ayna olan sahip sayesinde sadece yabancılaşmış arazi bir bilinç değil, kendine ait bir akıl ve mantık da kazanmıştır. Özneler, şeylerle ilişki içinde metalaşırlar; özne, zaten şeylerin dünyasına ait olan bilincin ürünüdür. Böyle bir bilgi, zenginlik sayılsa da, bir şeyle diğerini değişmenin mukabilinde kazanılan bir vazgeçiştir, tarihsel yoksulluktur, ücreti karşılığı köleliktir. Üretken toplum, tüm ıstırapların ardında duran kara bir gölgedir. İşbölümü ve biraradalık, herkesin herkese zafiyetlerini, zayıflıklarını bulaştırdığı bir tecrübedir. Oysa, güneşin altında ya da ayın ışığında; kendi başlarına, tesadüflerle hareket edenlerin av arayışları suçlamasızdı. Kendi gücünü topluma devretmeden önce insan,özgür insandı. Düşman karşısında müşterek gayretlere dinazorlar çağında da ihtiyaç duyulmuştur. Ne ki, eğer disiplinle çölleştirilmese, zorlamayla olmasa çok daha uyumludur dostluklar. Ne toprak aksatırdı nimetini, ne de yağmur keserdi eylemini. Milyonlarca yıl süresince uzun yaşamak gibi birlik olmak da biyogenetik bir kesinlik ve bir mecburiyet olarak dayatılmadı insana. Adalet lafzını tesrine çevirip adillik tesis edemeyeceğimiz gibi, kolektif özgürlükler de ne isyanla ne itaatle, ne çalışmayla; parayla, hukukla, karşılıklı saygı ve toplumsal sözleşmelerle, disiplinle temin edilebilecek bir olgu olmadı hiçbir zaman. İnsanın kendini her şeyden sorumlu addedmesiyle tüm sorumluluklarını askıya alması, biçareliğini, uyumsuzluğunu görmezden gelmesi aynı şeydir. Teklik gibi, çokluğu; her var oluşa da aynı imkanı tanıyan kainat, bizlere ilham veren düzensizliğin ahengi değil midir?



***

Ben Ruhi Bey; sonra bir şairin ruhuyla karşılaştım.. Eğer nasılım?

Yarın gazetelerde çıkacak ilanlarım. Ruhi bey öldü! Bu ölüm töreninde mutlaka bulunacağım.. Doğrusu anlamıyoruz Ruhi bey. Ne kadarı ruhun şaire ait; ne kadarı sizin? Biz ki bir hayatın parçalarıyız, biliriz. Her insan biraz da ölüdür Ruhi bey..

Parası varsa verir. Yoksa hiç bir şey söylemeden çekip gider. Sonra bir cep saati vardır, arada çıkarıp bakar. Ama bilirim saatle filan işi yoktur. Zaten zamanla işi yoktur ki Ruhi Beyin. Hep aynı elbiseyi giyer. Yazın ceketini çıkarır. Kravatı ip gibidir, incedir; sarışındır!

Taksim Meydanı'nda metruk bir bina. Fotografçı arkadaşlara gösterdim; pek ilgilerini çekmedi. Hayatın bütününü bir performans olarak okursak herhalde, eleştirel pozisyonlarda bir bir sanat edinimine en çok meydan okuyan tesadüflerin yarattığı kimlik ilişkileridir. Fotografın gösterdiğiyle, kelimelerin örttüğü arasında kurulabilecek diyalektik bağ vardır. Kendi beynimizdeki seyirlik resimleri, şehrin tarihi içine yerleştirdiğimizde daha anlaşılır olacaktır. Aşağıdaki bina Taksim'in Talimhane cephesinde. İnternette Tomris Uyar'la annesi Celile Hanımın aile kabristanındaki mezar taşlarını görünce hatırladı. Dedesinin kartvizitinde 'Diş Tabibi' yazardı. Ruhi Bey'in dişçi muayenehanesinin olduğu apartman geldi aklıma. Tam çıkartamıyorum ama bugün yıkılmak üzere olan metruk binanın olduğu yere komşu olması muhtemel, temiz olduğu kadar sakin bir yapıydı. Apartman görevlisinin temizliğini hiç bitiremediği ferforjeli büyük kapıdan içeri girdikten sonra birkaç basamakla çıkılan sahanlıkta ilk gördüğümde hayret etmiştim. Sarı ampulün loş ışığında ahşap demir uzlaşmasının muhteşem bir örneğiydi. Ahşap konstrüksiyona gömülmüş camların içindeki loş ışığın belirmesiyle elektrikli aksamı ışımaya başladığında, pistonlar ve kayışlarla çalışan bir kabinin yukarı doğru kıpırdanışına tanıklık etmiştim. Beş yaşındaki çocuğun gözleri önünde heybetli kapı açıldığında bir asansör üst kata çıkmak üzere bekliyordu. Aksak bir ritmle yükselirken kendine özgü seslerle çalışırdı. Altta, üstte kablolar, makaralar, kordonlardan eşlik ederdi. Her katın geniş sahanlığına denk gelen kapı açıldığında mermer binanın serin havası içeriye dolardı. Sanırım, Birinci Dünya Savaşı döneminde

olduğu gibi Ikmal-i Tahsin Cemiyeti adı altında örgütlenmiş İttihatçıların Cumhuriyet dönemi buluşma adresi Taksim'deki bu işyeriydi. Arşivlerde bulunan 23 Mart 1958'de Milliyet gazetesi'nde yer alan Vefat ilanında şöyle yazar: Atiye Girgin'in eşi Celile Girgin'in babası Tomris ve Süleyman Gedik'in büyük babaları Yusuf, Musa, Seher, Rukiye'nin ağabeyleri Diş tabibi Ruhi Vamık Girgin 21 Mart Cuma gecesi hakkın rahmetine kavuşmuştur. Cenazesi öğlen namazının ardından Şişli Camii'nden kaldırılarak Zincirlikuyu'daki aile kabristanında toprağa verilecektir. Andıkça Bütün Ömrümü Ruhum Yine Ağlar'ı genç kuşaklar bilmez ama bu satırlara eski nesiller aşinadır..  Tomris'in dedesi Ruhi Bey ailede, Nuri Halil Poyraz'ın Mahur bestesine söz yazacak kadar efkarlı bir adam olarak hatırlanır. İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin çok şey bildiği için öldürülmesi lazım gelenlerindendi. Adını, öykücünün yakın arkadaşı şair Edip Cansever de mutlaka dinlemiştir. Şairin Seyir Defterinin 68. sayfasında "Gömdüm hepsini geliyorum. Bütün ölülerimi gömdüm geliyorum" diyordu. 116. sayfadaysa "Kimseler tutamaz benim bu kadehi tuttuğum gibi avucunda. Ama öğretilemez de bana bir tarla kuşunun uçuşu" der.. Tomris Uyar'ın Metal Yorgunluğu kitabında yer alan fotoğraf ona aittir.. "Mintanıma, mintanın kıvrılmış kollarına, pantolon askıma, sol elimi tam bir vazgeçmişlik içinde dizlerime bırakışıma bakın lütfen". Tomris'in büyük babası, Fransızların Beyoğlu'daki havagazı idaresinden emekli Musa Girgin'in kardeşidir. Ben Ruhi Bey; nasılım? şiirindeki benzerlikler, harap binanın son anlarıyla birlikte hayal ile gerçek arasına takılı kalmış birçok şeyi birlikte hatırlatır.

http://www.edebiyathaber.net/tomris-uyar-ve-turgut-uyarin-aile-arsivinden-fotograflar/
Milliyet - 23 Mart 1958 - MİLLİYET GAZETE ARŞİVİ
https://twitter.com/sebcurra/status/427158350887804928/photo/1
http://epigraf.fisek.com.tr/?num=17
http://www.thesis.bilkent.edu.tr/0001681.pdf


***

Doç. Dr Hanifi Macit'in daha önce yayımlanan Anarşist, Egoist, Nihilist kitabının devamı Max Stirner: Eğitimimizin Sahte İlkesi ya da Hümanizm ve Realizm

Çevirmenler Fikret Arargüç ile Hanifi Macit'in önsözde çok doğru bir tespitleri var. "Stirner, sorunları çözme gayretiyle değil, görme ve gösterme gayretiyle çalışmış bir düşünürdür." diyorlar. Bu tespit çok yerinde ve önemlidir. Çünkü tüm modern düşünürlerin büyük bir heyecanla katıldığı Hegelci tez/antitez/sentez iddiasına karşın hakikati bulmak için referans gösterdiğimiz doğada 'sentez' diyebileceğimiz bir 'doğru' yoktur. Hayat sadece tek başına gerçekleştirdiğimiz bir tecrübeden ibarettir. Dünyadaki tüm tepeden inme müdahaleler, doğruyu bildiğini, sentezi yaptığını sanan kaba gücün 'sorunları çözme gayretiyle' insan iradesini ortadan kaldıran eylemleridir ki, toplumsal çıkmazın nedenidir. Zaten kendisi de 'ölmeyi bilen bilgi, hayatın kendisidir' diyor. Günümüzde asıl tartışılması gereken budur!

Burjuvazinin kültürüne karşın proletaryanın ideolojisi vardır. Aksi zannedilse de kültürüyle bir proletarya yoktur ama folkloruyla köylülük ve müzeleri, kurumlarıyla bujuvazi vardır. İşçi sınıfı felsefesi dediğimiz 'diyalektik materyalizm', burjuva ve köylülük arasına sıkışıp ezilenlere direnme gücü veren bir moral değer, hak iddia eden politik risale, zamanın ruhuna ait bir beden ve ekonomik refahı arzulayan bir sınıf için geçici bir siyasi malzemedir. Bugün postadan çıkan kitabı elime geçtikten yarım saat sonra bitirdim. Konu bir ölçüde bugüne kadar süren bir haksızlığı telafi etme zarureti, hatta sınıfların büyük anlatısında yeteri kadar açılmamış bir pasaj olduğu için önemlidir. Çeviriyi Dr. Fikret Arargüç ve öğretim üyesi Doç.Dr. Hanifi Macit yapmışlar. Stirner'in makalesini eğer Hegel'in Tüze Felsefesi'ni okudunuzsa rahat değerlendirebilir, döneme ait gereken irtibatlandırmaları yapar, Genç Hegelcilerin topyekun ifade ettiği karşı çıkışları bir nedene bağlar ve yerli yerine oturtabilirsiniz. -Dönem algısı için Nota Bene'den daha önce çıkmış olan bir başka eseri, Bruno Bauer ve Karl Marks'ı burada analım- Ancak Stirner'i anlamak için geçen yıl tamamı yayımlanan Marks'ın Alman İdeolojisi'ndeki 299 sayfa tutan yazıyı sakın kaynak kabul etmeyin. İkinci elden aktarımlarla 'biricik ve mülkiyet'i okumayın. O, Marks'ın bir başka vechesini dile getirdiği dönemin Hegel okumaları içinde ayrı değerlendirilmeyi hak eden tüm erk mekanizmalarının önüne savunduğu 'büyük' insanı koyan özgün ve yaratıcı bir ustadır. Makinanın dişlisi, devletin palikaryası, toplumun fedaisi olmayı kabul etmeyen 'özne' kabul etmek gerekir ki Freud'a yem olacak zenginlikte muhteşem egosuyla biraz netameli bir şahsiyettir. Fabrikalarda, pazarda, refah toplumunun üretim histerisiyle yabancılaştığı tüm toplum oluşumunda; kısaca Marks'ta.. Çokluğun içinde yok olmuş bireyin savunucusudur. Modernizm, Batının empoze ettiği yaşam şekliyle zuhur eden sanayi toplumunun geleceğine, ilerlemenin mecburiyet olduğuna inancın adıdır. Şizoid tutku ve güvenlik takıntılarıyla tüketim toplumu ritüellerine uygun meta/kültür mübedelesini yaratma telaşındaki müzakere pratiğinin amacı Avrupanın emperyal değerleriyle bir yaşam tarzı istibdadır.  Postmodernizm ise bu inancın hedeflerinin serap olduğunun ve ilerlemenin rüya değil kabus hatta geri çıkamayacağımız topyekun obsesyon olabileceğinin anlaşılmasıdır. Her kültür ekonomik pozisyonundan önce diğer tarafa önermeleri ve genetik bağ, aşiretçi irtibatlarıyla narsist ve dolayısıyla etnosentriktir. O, akıl tutulmasına uğramış coğrafi oluşuma içeriden yöneltilen erken ve akılcı bir tepkidir. Modern insanın bilinç dışına gönderdiği nevrotik duygu ve patojen davranışlarına başkaldırır. Endüstri toplumunun düşünürü olarak yanlışı doğrulamaktan ziyade bir büyük oyun bozandır; yapıcı değil yıkıcıdır. Ne var ki, hiçbir dönem ne kendine ne felsefesine, ürününe, 'anarşist' demez. Ne var ki, devletin bağnazlığı karşısında idol arayan 'açık toplum' savunucuları anarşizmin felsefesini onunla başlatırlar. Nietzsche ise itiraf etmek gerekir ki, müştereklerindeki asli gerçeğiyle ruhi ve edebi varlığını doğrudan ona borçludur. Kapitalizm, Marksizm ve sermayenin bağrından doğan türevleriyle tüm ideolojiler; gene kendi muarızları tarafından revizyona tabi tutulmuşlardır. Buna karşın bireyi hayatın merkezine alan Stirnerci düşünce vahim kabul edilmiştir. Reddi oluşturan eşik 'emek' tanımına bağlanan şizoid arzudur; toplumun tüm değerlerini inkişaf ettiren 'üretim' paranoyasıdır. Entelijansıyanın başa çıkamadığı gücü sarakaya alma yolunu seçmiş olmasına hayret etmiyoruz. Her şartta günah keçisi ilan edilerek lanetlenen liberterlere, anarşistlere reva görülen bu muamele eski bir itibarsızlaşma yöntemidir. Bilinen az sayıdaki resminden biri Engels'in yukarıda yer alan karikatür. Bolca referans verilen, etkisi büyük olmasına rağmen neredeyse hiç bilinmeyen bu düşünürü Türkiye, İbrahim Türkdoğan'ın web üzerinden yaptığı nitelikli paylaşımlar ve değerli akademisyen Hanifi Macit'in daha önce yayımladığı kitap ve makalelerle bir nebze tanımıştı. 'Eğitimimizin Sahte İlkesi' başlıklı makale, Nisan 1842'den itibaren Marks'ın yönettiği Rhein Zeitung'un dördüncü sayısında yer aldı. Gazetenin genel yayın yönetmeninin bu yazıyı Stirner'den talep ettiğini düşünürsek aralarındaki husumetin, hasım/rakip olmaktan kaynaklandığını daha iyi teşhis edebiliriz. Zaten daha sonra kılıçların çekildiği Marks'ın 'Leipzig Konsili, Aziz Max' krıtiğinde  'kendi kurgusuyla hoşnut Stirner' hakkında bol hakaret, aşağılama, makaraya alma dışında da tutarlı bir eleştiri, ütopikliği karşısında tutarlı modernist bir öneri yer almaz. Gazetenin Nisan nüshasında yer alan 'Eğitimin Sahte İlkesi' yazısını Genç Hegelcilerin fikriyatın her bir parçasını tamamladığı düşünürün öteki yazıları takip etti. Fenomen Yayıcılık'tan çıkan kitap, bundan sonra da devam edeceğini umduğumuz Stirner araştırmalarının ilkini temsil ediyor diyebiliriz. Sn. Hanifi Macit ve Sn. Fikret Arargüç kültür yayımcılığında önemli bir eksiği kapamışlar ve çağı derinden etkiyen yazarına gereken itinayı gösterdikleri çevirileriyle bir görevi yerine getirmişlerdir.


www.fenomenyayimcilik.com
http://www.idefix.com/kitap/max-stirner-anarsist-egoist-nihilist-m-hanifi-macit/tanim.asp?sid=K1XQ881F6S7SF7VK5WDC
http://en.wikipedia.org/wiki/Max_Stirner



***

Oğuz Atay, Korkuyu Beklerken, sayfa 42: Ona "norgunk" desem, belki de hemen karşılık verir; "teslarom" der, gülerek. 

***

Hegel'de Minerva'nın Baykuşu Pasajı şöyledir..


Hegel, Tüze Felsefesi'nin önsözünde özetle şöyle yazar : Var olanı kavramak felsefenin görevidir; çünkü var olan akıldır. Bireye gelince; her birey kendi zamanının çocuğudur. Herhangi bir felsefenin çağdaş dünyasının ötesine geçeceğini sanmak Rodos'un üzerinden zıplamak kadar aptalcadır. Dünyanın nasıl olacağını öğretme konusunda felsefe her zaman ortaya geç çıkar. Minerva'nın Baykuşu uçuşuna ancak gündüzün bitmesinin ardından dünyanın üstüne alacakaranlığın çökmesiyle başlar. 


***


Dünya ona hayran kalmıştı! Ali Amca'dan haber var 

http://www.hurriyet.com.tr/galeri-40287992



***

Proudhon'un ölümünün ardından 24 Ocak 1865'de J.B. Schweitzer'e yolladığı makalede Karl Marks, "Belirli ekonomik ve politik koşullar altında kredi sisteminin, (..) işçi sınıfının kurtuluşunun hızlandırılmasına hizmet edebileceği hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak kadar açıktır" diyor. Ne var ki, Felsefenin Sefaleti sayfa 213 veya (Buradan bakınız sayfa 27)

Grundrisse cilt 2 sayfa 67 "Üretimin tüm toplumsal güçleri, sermayenin üretken güçleridir. Dolayısıyla (proletarya) sermayenin öznesi olarak ortaya çıkar. İşçilerin birleşmesi daha çok sermaye tarafından sağlanmıştır. Onların birleşmesi, onların değil sermayenin varlığıdır. İşçinin öteki işçilerle birleşmesi, ona yabancı olan sermayenin itkinliğidir." demesine karşın Marks, Sayfa 170 Grundrisse'de, 'Açıkça para sistemi, gerçekte eşitlik ve özgürlük sistemidir. Sistemin gelişmesine engelleyici olarak çıkan şey onlarda içkin bozukluklardır" der; kâr oranındaki düşme eğiliminin devrime götüreceğini söylemesinı bu satırları okuduktan sonra ancak para rejimin revize edilmesini anlarız. Bu kitapta sermaye ile ilgili bölümün sonunda yer alan bir iddiadır. Çünkü onun mantığın göre üretim güçleri gelişirken makinaların sağladığı imkan, işçilerin kapitalist üretim sürecinde oynadığı rolü azaltmakta ve sermayenin kâr oranını artırmaktadır. Marks daha önceden hiç kavranmamış bu yasanın modern ekonomi politiğin en önemli yasası olduğunu ifade eder. Aslına buna benzer bir pasajı yıllar önce 1844'deki el yazmalarında da dile getirmiştir. "Ücretlerin düşme eğilimi zorunlu olarak devrime götürecektir" Bundan 13 yıl sonra Grundrisse'de tam olarak şunları yazar "Bu yüzden üretici gücün en yüksek gelişimi mevcut zenginliğin en büyük yayılımıyla birlikte sermayenin değer kaybetmesiyle emekçinin aşağılık bir duruma düşmesiyle ve onun yaşamsal güçlerinin en sıkı şekilde tüketilmesiyle uyuşacaktır. Bu çelişkiler patlamalara, felaketlere, buhranlara neden olur. Bu durumda bir an için işin askıya alınması ve sermayenin büyük bir kısmının yok olması, intiharlara kalkışmadan üretici güçlerini tamamen kullanarak devaam edebilecek noktaya kapitalizmi hızla geri götürür. Düzenli olarak meydana gelen bu krizler daha yüksek derecede tekrarlara ve sonunda şiddetli bir şekilde kapitalizmin alaşağı edilmesine yol açar." Görüyoruz ki Marks'ın öngörüsü üretim sürecinde makinalar tarafından devre dışı bırakılacak işçinin yaşamak için üretim araçlarına el koyma beklentisidir. Post Marksizm bu tezlerle hesaplaşmamış hatta teorik sakarlığı görmezden gelmiştir. Şaşırtıcı olmayan bir biçimde Marks'tan sonra Hegel' gösterilen tepki de Marksizmin kendisine yöneltilen tepkiyle içiçe geçti. Bu konu hakkında ne düşündüklerine bağlı olarak Hegel'e karşı farklı konumlar aldılar. 20. yüzyılın büyük bölümü için Hegel, sadece Hegel'den Marks'a diye kurulan bir cümleden bağımsız olmayan bir parça gibiydi. Marks'ın da okuduğunu bildiğimiz, 'karanlık' sıfatını hak eden Heinrich Moritz Chalybaus'un 19. yüzyılın ortasında Almanya'da son derece popüler olan çarpıtılmış yorumundan dolayı Hegel'in düşüncesi hızlı bir biçimde oldukça kuru bir tez-antitez-sentez formülüyle eşanlamlı hale geldi. Hegel'in hiç kullanmadığı bu formül, onun düşüncesinin yapısını her durumda yanlış biçimde sunuyordu. Ama bu nitelendirme yapıştı ve birçokları için Hegel sadece materyalist Marks'ın idealist atası olarak kaldı. Bu da kişinin Marksizme bakışına bağlı olarak onu bir kahraman ya da alçak haline getirdi. (Bk. Terry Pinkard, Hegel biyografi xıx) Ancak Marks, kendini Hegel ile özdeşleştirdiği görüşünü reddederken aslında sadece Hegel'in Mantık'ında cereyan eden şeye dair bir okumayı yani Görüngübilim'de gerçekleşen soyut ve somuta yönelik kavramsal kabulün lehine reddetmektedir. Zihnin ürünü olan aktüel zaman, bildiğimizi sandığımız şeylerin aksine müştereklerle kurduğumuz çokluğa ait özerk bir alanın muğlak bilgisidir.

Birlikte düşünülemeyecek kavramlar, post modernist dünyada erimiş akide şekerleri gibi birbirlerine yapışmışlardır!

Üretim süreci okuması, geometrik düzen gibi tahmin edilebilir bir istikrarla geleceği önceden yapılandırma arzusundadır. Jargonu, kendi ayrımlarıyla belirleyen ve anlam oluşturan kendine özgü bir sistemdir. Sınıfsal ayrımlar, sadece tüketim yapısının ögelerin dağılımı ve siyasi profilleri ve oyuncuların statüko karşısında kamusal rolleriyle belirlenir. Ekonomi politik dışa doğru ajitasyonla bütünüyle sekülerliğin aklını dürtmeyi, sivilliğini bozmayı iş edinir; kitlelerin yasal çerçeve içinde kendi kendine amacından dayatmayla dışa taşarak kendisi için olmak amacını taşıyan bir göstergeler sistemi kurar. Dışarıda tutacak bir ayrım mevcut değildir: Hegel gibi Marks da, insan eyleminin politikleştirerek sarkaca benzeyen düşünce varlığını sınıfsal bir kategoriye dönüştürmeyi iş edinmiştir. İdealizmin materyalizm üzerindeki gölgesi, anlaşılıyor ki, cehennem sıcağında bir nebze serinliğin yeridir.

Yeter neden formülasyonu matematiksel bir sabittir; "Bir şeyin var olması, bir olayın gerçekleşmesi veya bir doğrunun ortaya çıkması için yeterli bir neden olmalıdır der Leibniz. Algı, sadece somut durumun, eldeki materyalin algısı şeklinde değerlendirilemez. Kavramların kendileri de nesnelerin içine sızmaya çalışan ve maddenin algısıyla ilişkilendirmeye çalıştığımız apriori dayanaklardır. Fenomenoloji, varlığın bilinçte belirişini izler. Dünyayı verili bir şey olarak kabul etmez. Marks'ın küçümsemesine rağmen tarihte momentlerini sürdüren diyalektik bir süreç olarak okur. Bir kelimeyi dil ilk defa telaffuz ettiğinde bu doğal bir harekettir dememiz için sözcüğün, dilin çağrısında, sesin paradigmasında açık bir boşluğu hissetmelidir. Descartes'ın dünyanın dışında duran cogito'su zihnin bağımsız bir güç olduğunu ima eder. Eğer apriori, duyumun içine sızmadan madde dünyasında örtük olarak bulunmuyorsa felsefe ancak saf idealist bir mantıktan, metafizik yörüngeye doğru tutarsızlıklarla açılabilir. 'Proleter'in kavramda değil de eğer ontik yapıda diyalektik imkanlarla biçimlenerek evrimleştiğini düşünen bir marksistseniz, onun formunun yerel üretim tarafından çerçevelenmiş ürüne dair bir algı olarak mevcutta verili olmasına karşın, sınıfın, bundan öte bir şey olduğunu savunmanız gerekir. Ancak, ütopya, bu anlamda sadece her an ideoloji tarafından doldurulabilen içi boş bir fetiş değil çekim gücü olan bir yokedicidir de. İlahi eşitlik, adalet gibi özneler arasında ortak bir yaşamdan oluşan hassasiyetlerin ön kabulleri olduğu için vardır. Evrensel kurallardan çok, yoldaşlık bağıyla birbirlerine perçinleşmiş toplulukların yerel âdetleri ve coğrafi aidiyetleri kuramı baskılar. İşçi sınıfının ideolojisi dünyayı değiştirememiştir ama proletaryanın ücreti karşılığı topluma verdiği ürünler diyalektik anlamıyla devrimci olduğu için nasıl olduysa değişebilmiş ve değiştirilebilmiştir. Düşüncelerden hareketlenen felsefe idealisttir, ancak materyallerden görüntülenen fikirler materyalisttir. Buradaki denklem hatasını çözmek her fikrin başlangıç noktasında yer alan ancak sorgulanmayan o karanlık paradigmayı sorgulamakla olacaktır.

Meraklısına ek okuma listesi 

Adorno, Negatif Diyalektik 
http://members.efn.org/~dredmond/ndtrans.html


Karl Marks, Herr Vogt http: ww.marxists.org/archive/marx/index.htm


E.S Mason The Paris Commune (New York MacMillan Co. 1930)

F. Jellinek, The Paris Commune of 1871 (Londra: Victor Gollanz Ltd.1937)

L. Auguste Blanqui Bibliothéque Nationale MSS (Toplu Yazılar) ayrıca Türkçe'de biyografisi de yok
Saint Simon biyografi ve eserleri:
Lettres d'un habitant de Genève a ses contemporains (Bir Cenevrelinin Çağdaşlarına Mektupları, 1803)
Introduction aux travaux scientifiques du XLX siècle (XLX. yy'ın Bilimsel Çalışmalanna Giriş, 1807)
Esquisse d'une Nouveau Encyclopedie (Yeni Bir Ansiklopedi Taslağı, 1810)
Mémoire sur la science de l'homme (İnsan Bilimi Üstüne İnceleme, 1813)
De la réorganisation de la société européenne (Avrupa Toplumunun Yeniden Düzenlenişi Üstüne, 1814 Augustin Thierry ile birlikte)
L'Industrie (Endüstri kapitalizmin ilk dönemlerinin meseleleri üzerine çıkarttığı dergi, 1816-1817)
Du Système industriel (Sanayi Sistemi Üstüne, 1823)
Le Catéchisme des industriels (Sanayicilerin Kutsal Kitabı, 1824)
Nouveau Christianisme (Yeni Hristiyanlık, 1825)


https://en.wikipedia.org/wiki/Claude_Henri_de_Rouvroy,_comte_de_Saint-Simon

.

Not Defteri / Mayıs 2016

 Aradığın her ne ise, sen de o'sundur; sen nasılsan, dostların da öyledir...

Duchamp'dan itibaren çağdaş sanat, bir kapitalizm eleştirisine dönüşmüştür. Bu elbette ki takdir edilebilecek bir durumdur. Ne ki, sonraki gelişmeler nesnelerin yerinin, şeklinin, takdimin adâbının değiştirilmesinden ibaret biteviye ve marazi bir operasyona doğru evrilmiştir.



Altın niye kıymetlidir? Az bulunduğu, zor çıkarıldığı için mi? Değil! Dünyada ondan daha az bulunan metaller vardır. 118 element içinde, insani yararlılık açısından diğerlerine nazaran daha mı önemlidir? O da değil! Altının değerinin nedeni, herkesin onun değerine inanması ve bu mutabıkatın sağlandığı bir borsanın olmasındandır. Sanat ve siyaset de böyle bir kavramdır. Değeri, giderdiği ihtiyaçta değil, sağladığı güvene istinaden değişim değeri olarak ifade ettiği anlamdadır. Herkesin yapması gereken bir doğal etkinlikten çıkmış ve sadece bir sınıf / zümre lehine, arzuları gideren tatmin aracı olmuştur. Oysa Marks, "sosyalist toplumda ressamlar olmayacak, herkes sanat yapma olanağına sahip olacak" derken, kastetiği değişim değeri karşısında, kullanım değeri olarak insanın özüne ait etkinliklere sahip çıkılma sorumluğuydu. Bir bilinç, başka bilinçle karşılaşmalar yoluyla özbilincini kurar ve doyuma ulaşır. Oysa, manipüle edilmiş "değer" oluşturma yöntemi, tüm manevi ilişkileri ve entelektüel girişimleri karşılıksız bırakır; öznenin kimyasal ve toplumsal faaliyetini kişinin kendine yabancılaşması pahasına kullanır. Adına Kapitalizm denilmesi durumu aşan bir yanılgıdır. Homo faber, alet edevat yapan insandır. Ama toplumu bu şekilde örgütleyen, kullanacağı aletten fazlasını yapmak azmiyle çalışmaya mecbur bırakan birikimci rejim, biriktirmeci zihin oluşumudur. Değer pratiğinde proletaryayı envanter malzemesi kılarak şeyleştiren fabrika ideolojisidir. Artı değeri kullanma mecburiyeti olan sanayi tipi üretim modelinden türemiş tüm ekonomik perspektiflerin ve toplumu mesleklere bölmüş olan yöntemlerin, pazarda değerini arayan sanatçıları, meta üretme rejiminin piyonları haline getirmesi kaçınılmazdır..

Duchamp'ın pisuarı teşhir etmesinden itibaren çağdaş sanat, cazgır bir kapitalizm eleştirisine dönüşmüştür. Bu elbette ki kınanacak değil, takdir edilebilecek bir durumdur. Oysa, sonraki gelişmeler nesnelerin şeklinin, yerinin, ebadının, mekanının değiştirilmesinden ibaret biteviye, absürd ve sahici olmayan bir operasyona doğru evrilmiştir. Söylem zengindir ama tekrarlar, Duchamp'ın mizahi zekasına hakaret eder gibi donmuş bir diyalektik konseptte eleştirinin ufkunu daraltır; sanatın amacını kilitler. Çağdaş Sanat'ın amacı kapitalizmi eleştirmektir; fakat eser değerine, müşterisine kavuşmasından sonra ulaşır. Alıcının modern endişelerini teşhis eden ya da tarafların gerilimini boşaltmaya çalışandır. Ölümüne bir mücadeleye giren kutupların karşılıklı yardımlaşmayla birbirlerini onayladığı bir paratöner görevi görmesi yadırganmamalıdır. Her aksiyom, burjuvazinin zenginliklerinin yoksulların malı olduğuna, iletişim imkanlarının artmasıyla azalan iletişimsizliğe, doğanın şirketler tarafından talan edilmesine ya da cinsiyet sorunları gibi mahut konularda sıkışıp kalmaya mahkumdur. Ekipmanların temini, nesnelerin lisanı, iktidarların sansürü gibi sınırlayıcı engeller aşıldığında önümüzdeki eşik bilgi ve uzmanlıktır; güzellik ile hakikatin özdeşliğinin geride kaldığı bu çağda sanatın giderdiği ihtiyaçları eksiksiz tanımlamak, kıstasları doğru okuyabilmek epistemolojik bir maharet gerektirir. Sanat ile izleyicisi arasına giren yetkililer, uzmanlar ve bir dizi prosedür vardır. Sanatın oluşunun, toplumsal bir varoluş haline gelmesiyle birlikte davranış kalıpları farklılaşmış, momentler politik modda şekillenmiştir. İde salt güzellik olarak karşımıza çıkma isteğini bıraktığı andan itibaren aktüellik sanatı araçsallaştırır; dejenere üslubu yönlendirici olur. Karşıtlıkların mecburen farklılıklarını koruduğu uyumsuzluk prensibinde karşı kutuplar, eklektik olarak birleştirilmiştir. İnsan, psikesini üretim ilişkilerinin yarattığı, moralitesini hiyerarşini yapılandırıldığı -oluş değil- bir duruştur; fizik ötesi bir ruhsal edimdir. Daha önceki çağlarda avcıdır, toplayıcıdır ama doğanın verdiğine karşı yeni bir kompartman açtığında onu safiyetini kaybetmiş ve hilekar aklıyla ar damarı çatlamış halde buluruz. Çalışma olarak tezahür eden eyleminde özne, bulduğu nesnel dünyayı yıkarak imha eder. Nesnelere, ruh kolonlar. İhya ettiği ise mülkiyet kurduğu doğal yasalara karşı topostaki hukuku ve kendi üretiminin rastlantılara dayanan değil, programlı etiğidir. Adorno'nın tesadüflerin kendisi bile planlanmıştır dediği durumdur bu. Dünyanın varolan niteliklerine saldırdığı ölçüde kendine yer açar ve üretici, mesleki etkinliğini sürdürebilir. Üretim biçimini yaratanlar, üretim biçimleriyle yeniden yaratılırlar. Her meslek grubu gibi sanatçı de önce sezgi ve duyarlılığı, sonra bilgisiyle bir boşluğu doldurduğu ve herkes ona inandığı için oradadır; orada olduğu için dünyanın değişiminden bir bankacı, su tesisatçısı, güvenlik görevlisi ve diğerleri kadar diyemeyeceğimiz müşterek sorumluluğu vardır. Sanatçı, negatif diyalektiğin moralitesi olarak sınırları zorlar, fantazileri besler, şahitlere oynar; işi kıvamında, kararında yapmakla yetinmez. Potansiyeli ve toplumsal bilinciyle oyunu, yaratıcılığı ve algısıyla dünyayı yeniden kuran olduğunu hissetirir. Henüz görünmeyeni intikal ettirirken tüm canlı dünyanın sezgisini bilgileştirir; faunasını tinleştirir. Hayatın bilincini, perspektifini başkaları için yeniden oluşturmanın sancılarını çeker. Buna karşın sezgisel duruşu kadar, sanatçının neyi nasıl anlattığından çok, kime ne bedelle takdim ettiği de önemlidir. O, neyi nasıl anlamış, fenomene nereden yanaşmış, dünya düzenine istikamet veren güncel politikalara nasıl bakmıştır? Toplumsal olanı, ekonomi ve istatistik içinde tanımlayan sosyoloji, sanat tarihi gibi disiplinler, çağdaş sanatın gösterdiği radikal tepkileri gereği gibi sindiremedikleri gibi kategorik bakıştaki sentaksı da tabiatıyla güncelleyemezler. Aksiyom haline getirdiği "Aynasından Bakmak" bir anlamıyla optik kırılmalara uğramıştır. Giderdiği çelişkiyi yeniden üretirken, kendini arındırdığı kadar günah odasındaki izleyiciyi de ortak olduğu suçlardan ferahlatır. Anlatı, her görünümünde tinsel dünyayı tüm parçalanmışlığı ve masumiyetiyle yeniden yaratır. Güncel Sanat'ın politik duruşunu yücelten, Dionysoscu fantaziyi coşturan, sanatın öznesiyle arasındaki sinik ve güvenli mesafedir. Doğruları adıyla çağırabilmek imkanı, geçici ittifaklarla yetinen kırılgan temasın eklemli yapısındandır. İlişkiler ve sınıflar, legolar gibi artikülerdir. Andy Warhol'un "Birgün herkes 15 dakikalığına ünlü olacaktır" öngörüsündeki zaman saniyelere inmiştir. YapBoz agorasındaki süreli temsiliyetlerle bir an, bir nedenle temsil edilenler tamamen sembolleşirler; cilanın altında kalan saf hakikatin grift dokusu anbean dönüşür. Tüm terimler gibi burada amacı simgeleştiren özgürlük hayali de sonludur ve altta kalanın kabulü, akıllarda kalanın karşıtlığını bastırır; farklı uğraklar yekpare bir yapı, ontik bir tezahürmüşcesine meta üreticileri tarafından etiğe katılır, kâra tevil edilir. Bunun için kimseyi suçlayamayız. Temsil bitse, sahne toplansa, oyuncular gitse de, tanıklık ettiği böylesine bir gerçeğin mesajını taşıyanların omuzlarında bu tatminsiz çark yeniden döner. Güzellikle başlayan tarih, sanatta özgürlük olarak yeni bir cemaat; çıkarları uğruna bedel ödemeyi bilen ve tasallut ettiği dünyaya bilerek bakan bir etnisite yaratmıştır. Oysa ki, empotans/güçsüzlük kültü toplumda sabit kalır. Özbilincin zarfı zariftir ama kimliklerin inşa sürecinde orijinalitesiyle tekilleşemediği ölçüde de sıradandır. Bilerek bakan kişi, heterojen ve evrensel bir kimliktir; zamanı dıştaki iradenin talimatlarıyla yeni baştan yaratan karar mekanizmasına tabidir. Seyircinin, sınırın içine ait yaratıcı bir hüküm geliştirmesi, eleştirel aklın tahayyülünü, hayal gücünün yargısını tamamına erdiren olması için mesafeli durabilmesi gerekir. Bunların hepsi birinci yolun açmazlarıdırlar. Eğer ikinci yolu seçtiğimizde, tam da burada sanatın yalanına, tam da onu doğru bir eda üzerine tanımlamayla çalışırken yeniden şahit oluruz. Modern çağın benlik duygusuyla kavrulan narsist öznesi, süperegonun buyruğunu değil, her durumda biliçdışında konumlanmış bir partnerin komutlarını yerine getirmektedir. Yaratıcı güdüleri, performatif edimlere dönüştüren kurumsal zeka, sanki bir sismografi cihazidır. Bünyenin kendi vücuduyla dışarıdaki mevcudiyet arasındaki çelişkiden beslenen Yüce, -akademik müfredat, müzeler, sanat tarihi vd. bunun için vardır- istisnaları olağanlaştırarak çoğaltır. Hegel'in fenomolojinin 405. pasajında isabetle belirttiği gibi "İş, genel olarak geçici bir şeydir. Başka kuvvetlerinin ve çıkarlarının karşı eylemleri tarafından yok edilir. Ve bireyselliğin olgusallığını yerine getirmekten çok, yiten bir şeydir. (..) Yapılan iş, bilincin kendisine verdiği olgusallıktır". Müşahade doğrudur ve Hegel'in yabancılaşan öznesiyle her şartta tarihin sonuna doğru gidilmektedir. Bu kesif işbirliğinin tarafları, endüstri devrimi süresince bir tarafın mutlak hakimiyet kuracağı siborgyen eylemlerini son kez gerçekleştirmenin arefesindedirler. Yok edici hükmü yerine getiren kapitalizme alternatif olarak takdim edilen simulasyonların gadrına uğramıştır öznellikler. 1917 gibi üretim anarşisinden kurtulma programları başarıya ulaştıktan bir müddet sonra, başta felsefe ve sanat olmak üzere insani tüm kategorilerin askıya alınarak kıtlık kültünün nihai kertede aşılabileceği düşünülmeye başlanmıştır. 1991'de Berlin Duvarı'nın çökmesi üretim matematiği üzerinden yanlış kurulan bir denklemin iptaliydi. Oysa çözüm hayaletlerin, hortlakların yol gösterdiği Lacancı oyunbozanlık ya da Derridacı yapısöküm falan değildir; dişilileri, çarkları ve üretimiyle hayatlarımızı töhmet altına sokmayan, maskeleri kostümleri içindeki çalışma rejimine rehin bırakmayan, tedhiş unsurundan yoksun farklı psişik bir biyoloji, ekonomik ve yaderk terimlerini iptal etmiş müşterekler üstünden iktisat olmayan bir iktisat yaratmaktır. Devletin hükmedici beyanı karşısında öznelliklerin eşitlenmediği, ilkel toplumların mekaniğiyle çalışan farklı bir organik makina icat etme isteği düşünülmelidir.

Şeylerin özüyle, biçimi arasında bir uyum olsaydı zaten eleştiriye ihtiyaç duyulmazdı. Buna rağmen en zor olan, "sanata neden ihtiyaç var?" sorusunun makul cevabıdır.

Sanatın görevinin yalnızca estetik bir haz üretmekten daha çok ahlaki bir duruluk yaratmak olduğunu savunan Aristoteles'in repliği, savaşlar dahil her işi bir oyun konsolundaki ekrandan seyirliğe dönüştüren teknolojinin ereğiyle uyumludur. Kapitalist pazarda tüm sembolleri ve imgeleri mesaisinde kullanan modernist eleştiri bir anlamda hazzı ve ahlakı yeniden tanımlar; bu da bir şeydir. Susan Sontag, 'Başkalarının Acısına Bakmak' yazısında edilgen öznenin yalnızca eyleme bakmakla katılarak gösterdiği olumlu işleve değinir. Yaratıcılık, bütün cevaplara sahip olan özneye, yeni sorular hazırlamaktır. İsa'nın bu dünyayı yargılamak için geldim sözüne istinaden tarihteki her çağ, günahı üstüne alacak bir özne arayışındadır. Yüklem, kendini aşacak, çürüyen kişiler üstünden deforme sistemi devre dışı bırakacak koşulları zaten oluşturmuştur. Şeylerin özüyle, biçimi arasında bir uyum olsaydı zaten eleştiriye ihtiyaç duyulmazdı. Mali kuramın zimni / örtülü yasası, modeller değişse de toplumsal sözleşmenin taraflarını olduğu hal üzerine bırakma eğilimindedir. Herkesin bildiği gerçek, sır gibi saklanandır. İnsan, bedendeki bir eksiği, toplumdaki bir gediği, ruhtaki bir boşluğu mu tamamlamak için sanat yapar? Aristo, tekhne olarak tabir ettiği tekniği, psişik bir erdem saymıştır. Doğrudur; ancak luden'den ibaret olmayan homofaber, varoluşun dışında yeniden yaşamsal araçları oluşturandır. Lakin, yaşamak için Luden olmanın keyfini çıkarmakla yetinmemiş; keşfetmekten çok Faber olmanın sorumluluğuyla imkanlar icat etmiştir. Dönemlerine uygun bütün buluşlar, kullanım aparatları olmalarından ziyade öncelikle itibar nesneleri olarak kabul edilmişlerdir. Modernizmle birlikte refahçı ideolojiler kozmik anarşinin, doğanın rastgeleliğinin aksine insan merkezli bir disiplin yaratarak, eğitimin ve çalışmanın önemini abartır. İnsanın yanlış bilinci, ekonomik toplum haline gelmiş olan yeryüzünü bir inovasyon enstitüsüne dönüştürmüştür. Toplumun tüm üyelerini büyük bir mali disiplinle, sahte etkinlikleri içinde tutsaklaştırmıştır. Özgürlük, idari tedbirler karşısındaki felsefi tahayyüller, ütopik önermelerden mürekkep evrensel bir muammadır. Şizoid proses, istisnaları marjinalleştiren, öznellikleri yücelten boyutuyla sapmaları kışkırtmaktadır. Sermayenin edep dışı örgütlenmelerine müsamaha göstermesi, toplumsal saplantıları abartmıştır. Değerin propagandası ve kendinden fazlasını temsil etmesi her türlü nesnel ve öznel üretim arzının merkezindedir. Hatta ihtiyaç fazlası olarak açığa yapılan birikim ve mülkiyetin nedenidir. Eğer, sistem olumlaması değil de değişim, mübadele için benliğin teşhir isteği ise bunu doğuran gerilim büyük muammadır. Telaffuzu en zor olan, "sanata neden ihtiyaç var?" sorusunun cevabıdır.

Anarşizm fikrinin babası Proudhon, Sefaletin Felsefesi adlı kitabını yazdıktan sonra "Kamçılayacak eleştirilerinizi bekliyorum" diyerek Marks'a gönderir. Sonuç ağırdır. Proudhon, Felsefenin Sefaleti kitabının kendisine gönderilen nüshasının kenar notunda Marks'ı, "Sosyalizmin tenyası" olarak tanımlar..

Marks, 1847'de yazdığı Sefaletin Felsefesi'nde "Bilimsel diyalektiği anlayamayan Proudhon, saf diyalektiği ise çok sığ bir şekilde kavramıştır" diyor. Devam ediyor "Proudhon için her ekonomik kategorinin iki yanı; bir iyi, bir kötü yanı vardır. İyi yan, kötü yanla birarada ele alındığında bir çelişki oluşturur. Dolayısıyla diyalektiğin çözülmesi gereken sorun 'kötü' yanıdır. Öyleyse 'iyi' yan alıkonulmalıdır". Marks burada eleştirisine mizah katarak alaycı bir şekilde bir soru oluşturuyor: "Bu anlayışı köleliğe uygulandığında ne yapacağız. Proudhon'a göre kölelikte diyalektik bir kategoridir Demek ki onun da iki yanı vardır. Köleliğin kötü yanını bir tarafa bırakalım, öyle ki, iyi yanından söz edilebilsin!". Güya Marks, tarihin kötü öznesi Proudhon'u sıkıştırıyor. Ancak, 28 Aralık 1846'da Paris'teki Pavel Vasiliyeviç Annkov'a yazdığı mektupta 'Zenciler sağılmadan önce sömürgeler Eski Dünyaya pek az ürün sundular Dünya üzerinde görünür bir değişiklik yapamadılar. İşte bu nedenle kölelik en önemli kategorileridir. Kölelik olmasaydı Kuzey Amerika, ataerkil bir toprağa benzeyecekti. Kuzey Amerika dünya haritasından silinseydi, sonuç anarşi, ticaretin çöküşü ve modern uygarlığın bozulması olurdu. Ama köleliğin kalkmasına izin vermek Kuzey Amerika'yı dünya haritasından silmektir.' diyebiliyordu. Proudhon'a sorduğu, 'köleliğin iyi yanı' sorusunun cevabını biliyordu ve demek ki kendisi vermeye çoktan hazırdı! Tarihi diyalektik bir süreç diye kabul ettikten sonra, köleliğin zorunlu bir uğrak olması kaçınılmazdır. Oysa tarihin doğru bir çizgide seyreden, önceden belirlenmiş resim, planı olan güzergah değildir. Asya tipi üretim tarzından kızılderililere, Afrika kabilelerine, Alaska yerlilerine kadar sayısız toplum, Ortaçağ karanlığından doğan Rönesans sömürüsü üstüne kurulan Avrupa modelini yalanlar. Kölelik tarihin her döneminde ortadan kaldırılması mümkün gayri meşru bir kategori ve sömürgeci zihniyetin ahlaken defedilmesi zorunlu bir mirasıdır. Marks'ın, Kuzey Amerika için yaptığı tespitin yanılgısı, bugün kölelik olmadan da devam eden bir ABD olduğu için ortadadır. Bu bile dikotomilerle iyi ve kötünün açıklanamayacağını bize gösterir.

Makinaların icadıyla, daha fazla üretmek ve çalışmadan yaşamak umudu artmıştır. En feminist felsefecilerden Donna Haraway'in Simurg Manifestosu'nda dile getirdiği "partner olarak makina beden" teklifi henüz hatırlardadır. Ütopik Makina'dan bahseden Marks'ın hiç düşünmediği böylesine akıl dışı öneriler, psiko sosyal arazlar günümüzde su yüzüne çıkabilmektedir. Romantik ama gene de lineer bir çizgide düşündüğü varsayılan post modern felsefenin, böyle distopik makinalar imal etmeyi zorunlu neden sayacağını kim, nereden bilebilirdi?

1770'de ortaya çıkmaya başlayan endüstriyel kapitalizme karşı, dokuma tezgahlarını kırarak bir anda mücadelenin simgesi olan Ned Ludd'un simgesel önemi, bugün daha da büyüktür. Marks'ın Grundrisse'de (2/163) yazdığının aksine emek aracı olan makina, emekçiyi üretim aritmetiğine konumlandırır. Proleteri, müteşebbisin sermayesi, sistemin ücretli kölesi yapar. Luddistler, peygamberane bir kehanetle bugünü haber veren modern tarihin antagonistleridir. Daha önce değinmiştik. Machina teriminin Latince kullanımının en eski örneklerinden ilkçağ sonlarında, ortaçağ öncesinde, MÖ 2. Yüzyılda İrlandadaki Ennius yerleşim yerinde bulunmuştur. Bu belgeler post modern dünyada yerinden edilen aydın için sağlam bir referans noktasıdır. Machina multa minax minitatur maxima muris: Kaleleri korkunç biçimde tehdit eden bu makina demektir. Roma'nın gemilere kurarak geliştirdiği bir mekanik taaruz aracıdır. Tanım, daha sonra burjuvazinin korunaklı kalelerine önce oklar, daha sonra da kızgın yağ ve ateş topları gönderen mancınığı tarif eder. Ortaçağın sonuna doğru köyünün topraklarında şehirlerdeki fabrikalara doğru göç ederken ihlal ettiği sınırlar, çalışmanın mahiyetini değiştirir. İlk önce savaş aracı olarak ortaya çıkan makinaların icadı, ister savunma ister üretim aracı olsunlar; kıskıvrak tebalaştırıldığı kitlesiyle monarkın arasında mekanik bir uçurumdur. Daha sonraları, proletaryanın doğumuyla birlikte -Marks'ın mezar kazıcı dediği- bir Truva atıdır. Morfoz ve morfoloji aynı kökten gelir; uygunsuz hakimiyet, tabiyeti yıpratarak bir başka uyruklaştırma pratiğine doğru çağı ve kurumlarını dönüştürür. Leviathan ile modern dünyanın sözleşmesi olarak kalan yönetim ilkesi halihazırda askıdadır; öznelerinin kudret kazanmasıyla birlikte yüzünü şimdi bize çevirmiştir bu tertibat. Şiddetli eleştirisinin temelinde ise surların içinde kıstırılmış bireyi, tehditkar düzeneğin savaş askerleri olarak konumlandıran şizofrenik işbölümü, barış zamanlarında çalıştıran üretici akıl; refah toplumunun zora dayalı iradesinin otoriter müfredatı vardır. Toplumda sınırlar olduğu müddetçe mücadeleler olacaktır; cephanesi insan olan tüm çarpışmalar tikel için de akıl dışı bir paradokstur. Errico Malatesta, "Kötü bir birlik oluşturmaktansa hiç birleşmemek daha iyidir" diyordu Herkesin dostlarıyla birlikte olmasını, tecrit olmuş ve kaybolmuş güç olmamasını isteriz. Bir yerde herkes birbirini müthiş bir uyum içinde tamamlayıp toplumda herkes birbirine benzemeye başladığında; dışarıda kalanlar dışında orada kimsenin özüne dair bir şey yaşayamaz. Şanını, gönencini başkalarına yapabildiği kötülüklerde gören siyasetin güç istencinin zaferlerle taçlandırılamadığı zamanları yaşarsak eğer, göreceğiz ki, güçsüzlükler ve yetersizlikler, yeni bir ruh yaratarak toplumları barıştıracaktır! İnsanlar ve toplumlar iyi ya da kötü değillerdir; onlar sadece aralarında değer ve güç ilişkileri tesis etmiş bileşimlerdir. Kaderini yanlış bilinç aracılığıyla eline alan hilekar aklın eylemi, şeyleşen insan malzemesinin metalaşan görünümüdür. Toplumun üyeleri, tercihlerini biyo politikalarla müşterek hayata yansıtamıyorsa, zihinsel prizmadaki kırılma agrandize olarak şiddeti doğurur. Aklın diyalektiği, kabustan kurtulmanın yolunu istemese de açık tutar. Kördüğümü Gordiyom'da parçalayan İskenderin şedit hamlesi hatırlardadır. Sanat, iknadan fazla, ilga üzerine kurulmuş bir oyundur. Sanatı, makinayı ve altını becerisiyle dönüştüren simyacıyı, biyolojik organizmayla ilişkili olarak, toplumsal bir bedenin teğellenmiş ilişkileri açısından yeniden tanımlamamız gerekir. Müphemliğin, gizemli bir iştirakın, kavramsal sanatın dili olarak ayakları yere basmayan önermelerde bulunabilir olmasının sonuçlarını Brecht'li bienallerde gördük. Her şeyin kitabına uydurularak kullanılması ahir zamanların periyodik sürçmesidir. Süperegonun karşı konulmaz gücünün tasallutuna uğradığında çağdaş sanat, düşünmek isteyen özneyi tamamen abstre nesnenin ve kirli bir epistemenin ablukasına alarak cevapları tahrif etmiştir. Altının kratı, anarşinin idesi, organik tarımın manası, halkçılığın anlamı, kurumsallığın somptomları, metanın olduğu kadar politik emeğin de tanımı soyuttur ve kullanım değerinden yoksundur. Biçimde olmasa da kavramda ve dilde korunan, mutsuz bilincin kendinde, çoğalmanın özünde, değişimin kalbindeki gerçek arzuda saklıdır. Kifayetsizliğimiz, varlığın varoluşuna yönelen fetişleri aşma kudretinde olmadığımızı göstermektedir. Aparatlarla donattığımız hayatımızda feragat ettiğimiz eylemimiz bize, düşüncemiz dile aittir. Fabrika toplumlarının metası haline gelen sanat üretim biçimleri, kapitalizmin sırlarını deşifre edebilecek kabiliyettedir. Marks'ın ifadesiyle: Birey, toplumsal gücünü ve toplumla olan irtibatını cüzdanında taşır. Onlar, toplumsal entropiyi bozma ihtimalini ortadan kaldırmak için paranın alabileceği en yüksek değerin nesnesi olmuşlardır. İnsan aklının görece üstünlüğünde bedenin güçsüzlüğünün rolü büyüktür. Ancak aklın uyum sağlamadığı tabiatın, bedenlerle diyalogu daha gerçektir. Sahiciliğini, yaşanma ihtimalini kaybetmiş olan hayat, insan bilincinin, bilinçsiz bir çabası olarak bu haliyle nereye kadar gidebilir?..

***

Lamı cimi yok: Aradığımız ideoloji, ideolojik olmayan, İktisat, birden fazlası bulunmayandır... Yeryüzü kimsesizdir..



Başkalarının hayatlarını berbat etmeden bir politikacının yönetme olanağı yoktur. Dünyanın her yerinde siyasetçiler, bireyler üzerinde güç kullanmayı devlete mahsus tabii bir hak olarak görürler. Toplumları, toplum olarak ayakta tutan bir 'düşman' bilincidir; diyalektiğin negatif yasalarıdır. Bir metafor olmanın ötesinde kullanım değeri olmayan Gençlik ve İyi'lik, geçici ve temsil edilemez bir istisna halidir.

Politikacılar varlıklarını bulanık ortamlara borçludurlar. Modern toplumlar, gittikçe herkesin kendini temsil ettiği doğrudan katılımla siyasetin parantezde kalabileceği, hükmetmenin insanların değil, sadece şeylerin idaresiyle sınırlanabileceği umudunu yaratmaktadır. İlk icadından beri devlet, meşruluğu imleyerek şiddeti devam ettiren yasa koyucudur. Yüce'yi temsil edenlerin niyeti aşikarlaştıkça, kamusal tepki, müşterek yararlılık prensibiyle aklı kullanmaya çağrı çıkartmaktadır. Modern toplumlarda otoriter makam, gittikçe artan özgürlük talepleriyle askıya alınmaktadır. Buna rağmen erkil şiddete refleks olarak yeri geldiğinde içte ve dışta en acımasız yöntemlerle tepki veren mekanik yasa değişmezliğini korumaktadır; nedir ki, öznenin doğrudan katılımıyla politikacının son karar mekanizmasından dışlanmasına doğru da dünya evrilmektedir.

Sosyalist demokrasilerin öznel otonom bir kavram olarak dahi hiçbir zaman var olmadığı dünyamızda, burjuva demokrasilerine alternatif sistemlerin 'devrim' adı altında müştekiler yaratan köylü despotlukları olarak tezahür ettiği gerçektir. Fakat olmamışlığına rağmen sosyalizm tahayyülde evrimleşirken, otoriterizmi yeğleyen muadilleri, ince serzenişlerle varoluş gerekçelerine sahip çıkan, öznel kapasiteleri olumlayan, etkinliğini istisna olmaktan çıkaran sivil toplum örgütlenmelerinden her fırsatta rahatsızlıklarını beyan ederek radikalleşmektedirler. Hayat olanlardan çok, kaderlerine yazgılı olguların işgali altındadır. Buna rağmen adına 'hakikat' dediğimiz mutlak bir olgu değildir; yarısı muğlak belirsizliktir.

Vicdanın ölçülerinin, hukukun kıstaslarına denk gelmesi; mutlak adaletin bir gün siyasi talep olarak tartışılmaya başlanabilmesi bir dilektir. Eğer, herkesin kolaylıkla uyum sağlayabileceği bir 'neden' ve mantık için kullanım değeri olan bir ölçü birimi bulunursa, bunun adı yeniden 'vicdan' olacaktır. Kapitalizm, tüm ilişkileri indirgemeci bir bakışla ekonomik ilişkilere çevirmektedir. Öyleyse onun alternatifi olan paylaşımcı önermelerin asıl anlamı, kapitalizmden farklı bir hayat tasavvuru ve aidiyet fikri olmalıdır. Bunun temeli, insanları 'tüketici' gibi müşteki ve müşgül bir pozisyonda bırakan, proletaryayı makinanın dişlisi gibi çalıştıran inovatif sosyal yaşamdır. Çözümü, emeğe reva görülen üretim/tüketim biçimlerinin ve eğitimin hedeflerinin değişmesidir. Anlaşılmaktadır ki, tüm idealleri iktisatlaştıran müfredatın bilinci, insanı yabancılaştıran başat arazdır. Lamı cimi yoktur. Aradığımız ideoloji, ideolojik olmayandır. İktisat, birden çok olmayandır. Üretim tarzı, fabrikanın mantığını tarihin arşivine kaldırmalıdır. Tasviyecilik, bugüne kadar öznenin iradesini hükümsüzleştirmiştir. Toplum, bireylerin toplamından daha fazlasını ifade eder. Toplum içinde bireylerin her biri ekonomi ve siyasetin lokal endişeleri yansıtan hücreler gibi konumlandırılmışlardır. Şahsi deneyimlere karşı öznelliklerden feragat bekleyen ekonomi politik ideologyanın çıkarlarını ve mantığını, çalışma düzeni içinde örgütlenmesi bilinçaltının büyük bir problemdir; bu durumun yarattığı mefruçluk ve kötülük, -eğer tercihini yaşamdan yana kullanmak istiyorsa- birey lehine behemehal askıya alınmalıdır.

Aradığın her ne ise, sen de o'sundur; sen nasılsan, dostların da öyledir...

Arap Baharı tecrübesi, içinde kurtarılacak politik bir değerin kalmadığı toplumlarda boyun eğme ile yasak çiğneme arasındaki farkı itibarsızlaştırmıştır; stratejiler umutları ihlal etmiştir. Hükümlerin adalet içerebileceği, hükmedenlerin modern demokrasi hedefleriyle yeniden kodlanabileceği düşüncesi bir varsayımdı. Hegel'in dediği gibi "Güven ve inanç, kendine dönük düşünce ile başlar ve fikir üretme ve ayrım yapma gücünün varlığını gerektirir". Dünyada bir ABD tasarımı olarak üretilen Arap Baharı'ndan medet uman mevcut görüşlerin çaresizliğine karşı ülkede sivil toplumun bireylerinin benzersiz entelektüel cesaretlerine şahit olduk. Bu anlamıyla Gezi, teoride radikal pozisyonlar alanların karşı tarafında özgün edası ve temyiz gücünün zerafetiyle konumlanmıştır. Yaşanmışlığıyla, dünyaya ders niteliğinde müşfik bir bağlılık pratiğidir. Kendisine ıstırabın eşlik ettiği otoriteryen bilinç dikotomilerinin aksine, gülümseten anıları ve her fotograf karesindeki mizahıyla tebessümle hatırlanacaktır. Alışagelen haliyle böyle değildir ama vuku bulan bu şenlikli oluş onun gerçeğidir. Umudun yaratıcı zekası, müşterek iyilik ve gençliğin bu istisnai etkinliği, modern toplumların makus tarihindeki benzersiz bir modeldir. Her anının neş'esiyle müzikle, sanatla hayatın bağrında, ölümü yüceltenlere karşı yaşamın tarafında yer alan evrensel bir tecrübe olarak arşivlere geçecektir.

***




Sanatçıların en büyük hatası sanatta, eleştirmen adlı bir 'otorite' vardır zannıdır. Eğer, sanatta bir 'doğru'yu bilen bir otorite ve sağlaması yapılacak bir hakikat olsaydı 'sanat' yaratıcılıkla değil, araştırmayla bulunacak bilgiye muhtaç bir kategori olurdu. Bilim adamlarının kartezyen gerçeğiyle, sanatın sonsuz hayalleri arasında sadece akıl ve çalışmayla giderilemeyecek büyük uçurumlar vardır. Eleştirmen, ancak sanatçının işaret ettiğine bakıp tutarlılığı, sistemi ve amacı eleştiriyorsa haklılık payı taşıyabilir..

***
Değişen, hayatın diliyle kendini yeniler; değişime direnen ise kaçınılmaz olarak çürür. İradenin, irade haline gelebilmesi için eskiyi imha etme yeteneğine sahip olması gerekir. Ancak böyle bir ifadedeki agresif tutumu kamçılayan tüm kavramları yaratan kullanılan lisandır; müşterek şuurumuzu eğip büken anlatıda araç olarak kullanılan dildir. Bilinçaltı dahi dil tarafından düzenlenerek görünürlüğünü elde eden ve tutarlılığını, anlaşılmasını dile borçlu bir alandır. Öyleyse hayatın tüm sonuçlarıyla faturasını dile çıkartmamızda bir mani yoktur.

Kimseden, kimseyi anlamasını beklememek gerekir; yapmak farklıdır ama şahit olan akıl sadece edilgen bir izleyicidir.



Tünel, Galeri Zilberman'da Mart ayından beri süren Extramücadele sergisi 7 Mayıs'ta kapandı. Bu cehennemde mesuliyet almadan günlerini dolduranlar için bu alemi, bir gül bahçesi zannetmek hiç de zor değil diyen sanatçı devamında şunları söylüyordu: Ne de olsa vakti geldiğinde "ben sadece bana söyleneni yaptım" diyebilecek olmanın lanetli huzuru var kalplerinde...

Hangi biçimi almış olursa olsun, toplumun bir bölümünün öteki tarafından sömürülmesi, bütün çağların ortak olgusudur.. Özgürlük fikri, ister korunmuş, ister ayaklar altına alınmış olsun; her türden refah ideolojisinde işçilik köleliktir.

Ataol Behramoğlu, 14 Mayıs tarihli Cumhuriyet'te Hayatlarımız Çernişevski’nin ünlü romanının (sonrasında Lenin’in yapıtının) adı olan“Ne Yapmalı?” sorusuna yanıt aramakla geçti diye yazdı. Uzun yazısı sadece kişisel bir hesaplaşma değildi. Şunu söyleyebiliriz: Her kuşak kendini içinde bulduğu koşulların dünyasında hazır bulduğu materyallerden yararlanarak mücadele aksını belirler ve bu materyalleri kullanarak öznel düşüncelerini geliştirir, geleceğini, hatta geçmişini yeniden yaratır. Behramoğlu'nun açısı Ekstramücadeleyle taban tabana zıttır, panoramik bakış tezattır. Onlar farklı kulvarlarda olsalar da, aydın sorumluluğunun bir sentez oluşturmak için eldeki verileri kullanmak dışında çaresi yoktur. Mesele, talep edilen hakikatin gerçek fonksiyonlarıyla özgürlükçü söylemin arkasında pusu kuranları görmek, kendi varlığını savunan sınıfların çıkarlarını doğru çözümleyebilmektir. Düşünce, gerçeğin kalbinden değil, kültürel algılardan, hiziplere ayrılmış sınıflardan ya da Utku Varlık'ın Zoby Rober örneğindeki gibi nevişahsi hikayelerden olmakla birlikte aslında bedenini korumakla mükellef olan öznenin kendinden yola çıkar; ne ki, eğer bulunduğu topluma sorumluluk gailesi varsa bugün ve gelecek üzerinde benzerliklerle, uyarlamalarla gayri şahsi önermelerde bulunur. Behramoğu'nun değindiği makale bir kült eserdir. Ne Yapmalı'da Lenin, dönemin muhaliflerine söz hakkı tanınmasından yana değildi. Ki onlar içinde Iskra yayın kurulunda kader birliği yapmış ve menşeviklerle ayrılmasında kendisine destek vermiş önemli aydınlar vardır. Gerçi 1908'de Materyalizm ve Ampiryokritisizmle Plehanov, Bogdanovla bütünüyle, Kautskyle kısmen, hatta ve hatta Rosa Luksemburgla, Zetkin'le ve diğerleriyle köprüleri sert şekilde atmıştır ama 1905 yenilgisinin müsebbibi gördüğü tavra 1920'de de öfkesi hala dinmemiştir. Şöyle söyler: "Özgürlük büyük bir sözdür, ama sanayi özgürlüğünün bayrağı altında soygun savaşları yapılmış, emek özgürlüğü bayrağı altında emekçiler soygundan geçirilmiştir. Aynı içsel yalancılık, "eleştiri özgürlüğü" sözünün bugünkü kullanılışında da vardır. Bilimi ileri götürdüklerine gerçekten inanmış kimseler, özgürlüğü eskilerinin yanında yeni görüşler için özgürlük değil, eski görüşlerin yerine yenilerinin konmasını isterler. Şimdi yükselmiş olan "Yaşasın eleştiri özgürlüğü!" haykırışı, boş fıçı masalını çok anımsatıyor". (ISPÜ s158)

Oysa 3 Ocak 1872'de Engels, Sonvillier Kongresi ve Enternasyonel makalesinde şunları yazıyordu: "Enternasyonal, Versailles kurşunlamalarının, savaş mahkemelerinin, ayakta duran orduların, zorla mektup açmaların Braunschweig Ağır Ceza Mahkemesinin bir daha bulunmayacağı geleceğin toplumunun bir örneğidir! (..) Eğer her bölümde azınlık çoğunluğu kendine uydurursa, özgürlük ilkeleri bakımından suç işlemiş olur; güce ve diktatörlüğe yönelmiş bir ilkeyi benimsemiş demektir. (..) Çünkü bu, hiyerarşik ve otoriter bir örgüte götürür. Ve özellikle disiplinli hiçbir bölüm olmaz! Hatta parti disiplini, güçlerin bir noktaya merkezleştirilmesi olmaz, hiçbir savaşım silahı olmaz! Geleceğin toplumunun yansıması nerde kaldı? Bu bakışla ilk hıristiyanların, her tekmeyi teşekkürle kabullenen ve üçyüz yıl sonra ancak dalkavukluklarla zaferi sağlayan kölelerin korkak örgütüne varırız. Proletaryanın gerçekten taklit etmeyeceği bir devrim yöntemidir bu! (..) Ve bize bu saçmalığı öğütleyen kişiler, biricik gerçek devrimci oldukları çalımını satıyorlar!".

Aradaki fark, modernist diyalaektiğin telkin ettiği insan unsuruna bakıştadır. Politik söylem, yeri geldiğinde aydını kendi düşünür özüne yabancılaştırmakta ve tepeden inen emir öznel bilinçten kendi aleyhine feragat etmesini istemektedir. Düşüncenin diyalektik bir makasta yol alabilmesi için ya önünün boş olması ya da diyaloglarla fikirlerin boşaltılabilme imkanının olması gerekir. Tek tanrılı dinlerdeki ilah kavramının her ulusta değişmesi gibi, tecrübelerin getirdiği çözümlerin her toplumda farklı tezahürleri ve idolleri olmuştur. Marks'ın Alman İdeolojisi'nde (s62) ferasetle söylediği gibi "ampirik olarak ancak tüm halkların eşzamanlı hareketi olmadığında", coğrafyanın yerel ağırlıklar, kültürel bagajlar taşıyan modeli, modern sosyalist metnin içini pervasızca doldurabilir. Okumanın algısı, bireylerin, toplumsal statü ve muktedir olma erişimlerine kabaca müsaade etmenin ötesindedir. İnsan malzemesini, iktidar ilişkilerinin merkezine koyarsak, anlatıdaki somut fiziksel tezahürlerin bireysel ve psikosomatik nedenlerini belki anlayabiliriz.. Kendi çıkarını, herkesin iyiliği gibi istemek deşifre olmuş bir yöntemdir.

Sınıfsal bilinç, belki de insanoğluna çağlar boyu musallat olan en vahim hastalıktır. Onun panzehiri ise toplumu sınıflarla kutuplaştırmadan, mülkiyet belasıyla ayrıştırmadan, doğanın herkes için ürettiği zenginlikleri neşe içinde paylaşmanın ortak huzurudur. Filozofların töz ve insanın özü olarak ifade ettikleri böyle bir dünyanın ölmeyen şeyidir. Buna karşın teorideki her kavram ölüm kokar. Pratikteki müşterek aklın özlemi ise emeğin mübadele unsuru olamayacağı bir gerçek yaşamın zeminidir.

Demokrasi, sahte bir faaliyet mefhumu olarak Bolşevik devrimden sonra sosyalist literatüre girmiştir. 1844 Yazıları, Alman İdeolojisi ve Kutsal Aile'de Marks'ın sorduğu canalıcı soruların hepsi 1917'de dolaba kaldırılmış ve muamma haline dönüşen diyalektik mantık, devletin aklı ve gücü karşısında çürümeye terkedilmiştir. Ranciére, Filozof ve Yoksullar'nda "Emek ile ortaklık (communauté) taban tabana zıttır. Komünizme, sınıfsız toplumdaki kardeşlik değil, emek ve mülkiyetin mantığından ideal olarak sıyrılmış bir sınıf tahakkümünün yarattığı disiplindir" diyor. İddia kısmen doğrudur. Proletarya Diktatörlüğü, kıyıma uğrayan toplumda pramidin tepesinde kalan bir diktatörün tüm sapmalarını yücelterek meşrulaştırmıştır. Freud'un histeriyle ilgili söylediği her şey, hastalıkla ilgili tanımlanmış bütün semptomlar hiyerarşinin tepesindeki lidere bağlı siyasetin hegemonyasının temel malzemesidir. Görüyoruz ki, ister parti, ister toplum olsun ne yapmalının tek gerçek cevabı, istisnasız bu soruyu herkesin sormasına olanak sağlayacak demokratik bir toplum örgütlemesi için çalışmaktır. Oysa bugünkü alışagelen yapılarda ne grupların ne de kişilerin merkezin dikte ettiği doğrular dışında kişilerin kendi olarak iradelerini temsiliyet hakları vardır. Her birey, mevcut veriler olarak buldukları toplumsal ilişkilerde kendilerini dolayımlarla ifade etmeye başlarlar. Maddi hayatın üretim tarzı, genel olarak toplumsal, siyasal, entelektüel hayatları ve onların farklı tarzlarını yaratır; insanların bilinçlerini koşullandırır. Normal kabul ettiğimiz tüm doğrular, sıradışı politik bir perspektifin negatif bilincini yansıtmaktadır. 1917 ihtilaliyle umulmadık bir dönemde Sovyetler Birliği gibi ırk temelinde şekillenmiş bir ulus devletin, dünya proleter hareketi yeniden formüle eden sosyalist bir model olması çok sorunlu olmuştur. Ulusal Tinleri, tek bir Pantehonda birleştiren Lenincilik, marksizm açısından ideolojinin tarihsel görünümlerinden biri olmakta beraber, teoriye uyumu en müşkülüdür. Mayıs ayında Eurovision'da 1944'te Rusların, Kırım Tatarlarını imha ve sürgün etmelerini anlatan parçanın birinci olması, Lacan'ın hayaletlerin dönme nedeni, ölülerin uygun şekilde defnedilmemeleridir sözünü doğrulamıştır. Proletarya ideolojisi yörüngesinden sapmış, üretici hayatın üretici çelişkileri, antinomiler diyalektikten kopmuş ve sosyalizm şablon vasfında bir ulusal doktrin olmuştur. Hegemonik fikrin bedelini halklar ağır ödenmiştir. Halbuki, partisiz ve devletsiz sosyalizm fikrini ikiyüz yıl önce Bakunin ortaya atmıştır. Ancak Badiou gibi Leninciler bugün bu kavramı içselleştirerek modern bir kavram olarak aktarmakta ve yeniden savunmaktadırlar. Bu, ezilenlerin hukukunun partinin tasallutundaki proletaryanın gücü ve ağırlığıyla artık sınırlandırılmayacağını bize göstermelidir. Manifestoda vurguladıkları gibi fikirlerin tarihi, maddi üretim değiştiği ölçüde zihinsel üretimin de değiştiğini kanıtlamaktadır. İhlal edilen teori, ezilenlerin lehine bir kazanımdır ve diktatöryel özlemleri kaldırıp bertaraf eden akıl, duygulanımların geometrisinden yararlanırken rasyonel olana sarılmak zorundadır. İnsandan yana tavır koyan müştereklerimiz, dünyanın geleceğine dair umut vermektedir.

***

Utku Varlık ve Hiç..

Ressam Utku Varlık, Hiç adlı sergisini gerçekleştirdi. Sergi, sanatçının ustalığını muhakkak ki yansıtıyor. Henüz sergiyi gezmek olanağımız olmadı. Ancak Hiç kavramı üzerine dostumuz Varlık'la yazışmalarımız oldu. Serginin Roby Zober üzerine kurgulanan öyküsünü aşağıdaki linkten okuyabilirsiniz. Ancak biz farklı bir yöntem izleyip, bizatihi kavramın kendine doğru felsefi bir yolculuk yapacağız. Sanatçının kaygıları es geçilmeden, bunları sanat eleştirmenleri ve sergi izleyicilerine bırakmak, yeri geldiğinde Utku Varlığın blogunda serginin izini sürmek iyi bir yöntemdir. Ancak burada farklı bir optik göz olarak biz, tabula rasayı defalarca hiçleştiren en büyük toplum fotografında yer alan arınmamış eylemleri ve düşünceleri paylaşacağız.

Bozlu Art Project Nişantaşı, 3 Mayıs – 16 Haziran 2016 tarihleri arasında Utku Varlık’ın “HİÇ: Gidilmemiş denizler, söylenmemiş sözler” isimli sergisine ev sahipliği yapıyor. Sanatçının kendi deneyimlerinden yola çıkarak kaleme aldığı kısa bir hikâye üzerine kurgulanan sergide, Varlık’ın tamamı ilk kez sergilenecek yeni resimlerine yer veriliyor. 1970’li yıllardan beri Paris’te yaşayan Utku Varlık, yeni sergisi için geleceği İstanbul’da Bozlu Art Project için 7 Mayıs tarihinde bir sanatçı konuşması gerçekleştirdi. Video, bu serginin tamamlayıcısı.

Aklın bir sınırı vardır sanılır. Oysa bir sınırı tanımak ya da tanımlamak bile onun aşılmaya başladığına delalet eder. Hiç, Doğu/Batı felsefesinde önemli kavramdır. Mamafih​ biraz düşünürsek hiçliğin kendinden bir kavram olmadığını görebiliriz. İnsan, varlığa ancak ​bir ​​formasyon tasarlarsa, belli sınırları olduğunda ​düşüncesiyle kavrayabilir. ​Sonsuzluk bile akıl ile canlandırabileceğimiz; algıda yeri olan bir konsepttir. Hiçlik ise düşünülemez. Paralellikler kurulamadığından sembolünün içi (eğer yoklukla eşleştirilmez ise) doldurulamaz. Dolayımsız ve amacın kendisiyle bir özdeşlik anlayışında ısrar edilirse, bunun sadece simgesel bir temsiliyet olması kaçınılmazdır. Hiç'liğin insan zihni tarafından tahayyülü​ imkansız​ olduğu için mantıklı, sürdürülebilir ve tutarlı bir kavram olarak olduğu söylenemez. Biçimlendirmeden ve onun için bir kullanım değeri oluşturmadan tanımlayamayız. Buna karşın teolojiye kayan manipülalatif söylemlerde, edebi metinlerde, bakışın merkezine özne yerleşmiştir; öznenin varoluş mücadelesine, iştahına, bireyselleşme kaygısına rağmen bir vazgeçiş ve ebediyete teslimiyet olarak yansır. Şeylerin mezaliminden uzaklaşıp, kavramlar alemine sığınmak tabii ki daha güven ve huzur vericidir. Sanat, kendisine ıstırabın eşlik ettiği mutsuz bilinçtir. Bilincin bir varlık olması dolayısıyla hiçleşme isteği sadece kavramsal bir arzudur ve bireyin tutkusu, hiçler aleminde farkedilmeyle sınırlı imkansız bir taleptir. Lakin belki bir olumsuzlama olarak hiçten yola çıkabiliriz. Kendinde olduğu varsayılan şey ancak rabıtalandırdığımız süreci teşvik, tahrik eden nesnesi olur ve betimleyişlerle meydana çıkar. Sorgulamadan kabul ettiğimiz konularda, sanatın payanda olduğu güncellik, aktüellikler üzerinden bazı yargılar oluşturur, yeni savlar geliştirmemize neden olabilir.

Buna yakın düşünceleri Utku Varlık'la paylaştığımda yolladığı e postada şunları yazdı üstat.
Sevgili Emin Çetin, Nasıl bir “dün” yoksa; giderek "dün aslında bugündür”, yani “hiç” in olgu biçimi,
Big-Bang öncesini tanımlayan, evrenin oluşumu bir “HİÇ” den doğmuştur, bunun dışında James Turrelle’in “pyschollogie et perception” tartışmasından edindiğim bulguları yani ışığın ve sesin kesin yolculuk araştırmalarından vardığımız hiç tek başına açıklanması olanaksız".

http://utkuvarlik.blogspot.com.tr/2016/04/hic_93.html
http://utkuvarlik.blogspot.com.tr/2016/05/hic-inci-aydin.html

Burada Utku Hoca "dün yoksa; dün aslında bugündür" diyerek yaptığı tanımda varlık ve yokluğu birinin diğerinin matrisi olarak tanımlıyor. Doğrudur, yokluk, varlığın negatifidir. Aynı şekilde sonsuz, sonlunun hakiki özüdür. Birini tersyüz etmekle ötekine ulaşırız. Spekülatif felsefede sonsuzun hakikati sonludur. Ancak Hiçlik bunlardan farklıdır ve karşısına müsbet bir hiç olmayanı zamana mekana yerleştiremeyiz. Uzamı ve zamanı olmayan bilinç, gelişim diyalektiği olmayan metafiziktir. Hiç'ten yola çıkarak zamanın somutlarına ulaşamayız; ancak zamanın somutlarından yola çıkarak hiç üstüne tefekkürde bulunabiliriz. Biz de öyle yapacağız:

Sermaye, sömürü, işçi vd. paradigmaları kullanan modern aksiyomlar, ne yazık ki, emeğin tahakküm altına alınışının gerçek nedenleri üzerine kafa yormamıştır. Hiç, belki de henüz düşünülmemiş birçok şeyin cevabıdır..

Zizek bundan birkaç yıl önce Londra/Birbeck konferansında kürsüde müthiş bir soru sormuştu: 1989'da kendimizi bulduğumuz karanlık felaketin ardından baştan nasıl başlanır? Bildiğimiz gibi Zizek öncesinde devlet başkanlığı adaylığına kadar yükselmiş bir Doğu Bloku yurttaşıdır. Propagandanın etkisi ya da stratejik derinlik hangisi olduğu meçhuldur. O kapitone diyerek pişkinlikle, adına adına emek ve sermaye denilen iki farklı biyolojiyi direkt ekonomiye teğelliyor. Politik ve ekonomik bir hayatı doğuran neden, ütopya gibi paranormal öznel arzular değil üretim olduğu sürece yaşamaya devam edecek olan sınıflardır. Emeğin üretken gücü, ancak bir artık değer yarattığı ölçüde güçtür. Değer ve sınıf özdeştir. Artığın denetimi, üretici güçler, politik öznellikler ve üretim süreçleri üstünde sınıfsal kontrol uygulamakla mümkündür. Bu süreçte felsefeden sanata, siyasetten piyasaya kadar birbirlerine para ile teğellenmiş alanlarda farklı ihtiyaç formları ortaya çıkar. Bu formlar kendi kendine oluşumlar değil yönetebilen bileşimlerdir. Emeğin getirisiyle özgürlük alanları genişlerken, kölelikler artar. Toplumun üyeleri sermayeleşir; emekleri aracılığıyla ücretlendirilir. İnsanlar, mübadelenin unsurları oldukları oranda toplumsallaşırlar. Evrenselleşme, sermayeye dönüşen insan etkinliği olarak tahakküm pratiğini kapitalizmi ve alternatifleri umut olarak üretir. Ne yazık ki, ne sosyalizmin ana vatanı dedikleri emperyal devlette ne de Avrupalı sömürgelerinde emeğin tahakküm altına alınış nedenleri felsefi olarak sorgulamamıştır. Oysa Marks'ın Kapital edlı eserinde değer teorisine bağlı olarak sermayenin kaçınılmaz uluslararası ve organik değişim ilişkileri, metanın tarihsel ve teknik süreçleri eleştirel bir incelemeye tâbi tutulur. Bolşevik devrimden sonra emeğin hâlâ ücretli emek olarak sınıflandırılmasının nedeni, artı değerin üretim süreçlerinde yer almayan baskılanan grupları, asker nüfusu ve rantiye politik kadroları beslemesi ve ulusal ülkünün, ideolojinin içini fazlasıyla doldurmasıdır. İlişkilendirmekte güçlük çekmeyiz. İki cepheli dünya herkes için muhayyel olmayan durumdur. Zizek'in işgalciyle arasında sevgi nefret ilişkisi kurması ve suptil hafızanın zaman zaman bunu körüklemesi anlaşılır bir durumdur.

Diktatörlüğün kara meleği Leninden verdiği dağcı örneğine sarılmış, allamış, pullamış, Kierkegaard'ı referans göstererek, entelektüel bağı tamamlamıştı. Üzerinden yaklaşık on yıl geçti. Sonuç HİÇ..

Sorun aslında yalnızca taşıyamadığımız ağırlıkta, ideolojinin deşifre olmuş sonuçlarındadır. Üretim için işbirliği gerektiren totaliterizm, zannedildiği anlamda politik olmayan bir doktrindir. Teknik zarureti anlamadığımızda cevap anahtarıyla soru arasındaki çetrefilli bağı kurmak mümkün olmaz. Problem onun varlığını idalleştirerek kapitalizmden ziyade siyasal sistemin alternatifi olarak önerilen Marks'ın mübalağlı bir algıyla her duruma eklemlenebilen iktidar anlayışındadır.. Bakunin, 'Halk yığının büyük çoğunluğunun, ayrıcalıklı bir azınlık tarafından yönetimi (..) tüm devlet çarkının tepesinden bakacak olan işçilerden olacaksa, onlar artık halkı değil, yalnızca kendilerini temsil edeceklerdir.' dediğinde Engels'in cevabı kısaca 'Eşek!' olmuştu.
Tarih eşeği haklı çıkardı..

Siyasete Karşı Kayıtsızlık yazısında "karşılıklı yardımlaşmanın kaygı veren sakıncaları" diyerek kavramı burjuvalıkla suçlar. (AÜ98) Lenin'in diktatörlüğünü, Marks'ın devletinden ayırmaya çalışanlar, ikilinin 21 Temmuz 1873 tarihli Lahey raporuna bakabilir. Asında Engels, eşek vurgusuyla aralarındaki geçen bir yazışmaya atıf yapıyordu. Teorisyen olarak bir hiçtir ama entrikacı olarak üstüne yoktur suçlamasını yapan Marks, ona şöyle yazmıştı: "Bakunin'in programı bütün politikaların ortadan kaldırılmasını savunmaktadır. Böylece işçi sınıfı da politika yapamayacak, ekonomik mücadeleyle sınırlı kalacaktır. Politik bir söylem alanı bulamayan, politik mücadelenin araç ve yöntemlerinden soyut bir işçi hareketi yenilmeye mahkûm kalacaktır. Her halükarda devletin ortadan kalkmasını savunmak temel olunca, işçi sınıfını politik mücadelenin araçlarından soyutlamak, eksen oluyor. Bu eşek, her sınıf hareketinin, sınıf hareketi niteliği ile, zorunlu olarak siyasal bir hareket olduğu ve her zaman da böyle olmuş olduğunu bile anlamamış". (Anarşizm ve Anarko Sendikalizm s.56) Aynı cümleleri Engels, Ocak 1872'de Enternasyonel'in tasviye sürecinde Thodor Cuno'ya yazdığı mektupta tekrarlar. Bakunin'in naif bir duyarlılıkla dile getirdiği sezgisel yaklaşımının yanında Marksların tavrı, paradigmanın gerçekliği konusunda anut bir inanç taşır.

Chomsky'nin alaycı bir doğrulukla kurduğu cümleyi yeniden düşünmemiz gerekir: 'Kimyasal formüllerin, psikolojik gerçeği olması gerekir mi?' Ekonomi politiği aksiyomların temeli yapan modern filozofların cümlelerinde, dürüst ve lojik bir siyasi bir karşıtlık aramak boşunadır. Çünkü, özgürlük konusunda 'gel yapalım' denilecek pratik bir anlam üretmezler.. Oysa tecrübeden sonra biliyoruz ki iktidar, teknik bir mekanizmadır. Otoriterdir. Sorumluluk sahibinin halk üzerinde kamçı etkisinde tek silahı vardır ve bu şiddettir; iyisi/kötüsü olmaz. Negatif ve pozitif yolda arzular aynıdır. Emeğin yoğunlaşmasıyla üretilen refah, ya elitlerin ya da sıradan bireylerin gelirlerini ve boş zamanlarını artırır. Hedeflenen her iki seçenek de tüketim toplumuna çıkar. Meşruluklar, hastanın ya da müşterinin onlara tanıdıkları kredilerden alırlar. Freud, psikolojiyi, irin dolu bir yarayı operasyonel şiddetle kesip atmak olarak tanımlıyordu. Büyük fotografta kim kimdir doğru tanımlanmadıkça, terimlerin içi doldurulmadıkça Marks'ın hayaleti, umutların üzerinde başıboş dolaşacaktır. Sorun aslında yalnızca Deleuze, Derida, Zizek (ve dolayısıyla gönülsüzce eklemlenen Lacan'ın) taşıyamadığı ağırlıklarda mıdır? Hayır! Emek ideolojisinin deşifre olmuş sonuçlarında, üretim için işbirliği gerektiren totaliterizmin siyasal olmayan doktrinindedir. Modern paradigmalar, sanayi üretimi için emeğin sömürülmesine değil, işçinin ezilmesine karşı fikirler geliştirmişlerdir. Çalışmanın doğal bir ihtiyaç olmadığı gerçeği, üretim sürecinin proletarya devleti tarafından zapturapt altına alınmasıyla onaylanır. Emtiayla olan çelişki, üretim disiplininin sağlanmasıyla giderilir. Sartre gibi cevap anahtarıyla soru arasındaki pornografik bağı kuramayanlar sadece edebiyatçılardır. Politika zaten bunun içindir ve tereddütler ise Marks'ın merkezinde emeğin yer aldığı ontolojisinedir. İlerlemenin ve sanayileşmenin tek amaç olduğu bir zaman diliminde, 1818 doğumlu düşünürün değiştirmek istediği dünyanın, değişmiş halini görüp yaşayanların itirazları olması kaçınılmazdır.. Ne ki, ilericilik adına 'Tüm göçüp gitmiş kuşakların oluşturduğu gelenek, yaşayanların üstüne kabus gibi çöker' kelimesi kelimesine doğrudur. "Hegel , dünyadaki bütün önemli tarihsel gerçeklerin ve kişiliklerin, tabiri caizse iki kez ortaya çıktığını söylüyor. Şunu eklemeyi unutmuş; ilkinde trajedi, ikincisinde komedi olarak"

Sanayi üretimi çağında, biçemden, kavramdan başka hiçbir şey ideolojiye ait değildir. Aydınlar, üretim sürecindeki görevlerin yüklediği öznel sorumlulukla doğal düşünme yeteneklerini kaybetmişlerdir. Hiç, henüz düşünülmemiş bir çok şeyin cevabıdır..

***

Eli kamçılı kolonyalistin yurttaşlarıyla, istilaya uğrayan sömürgenin tecrübesiz insanlarının, hayatın acemisi unsurlarının ilişkilerini, iş, usta/çırak yahut hayat-insan ilişkisi olarak tanımlayamayız. Ya da kölelerle efendileri, birbirlerininin kaderi olarak addedemiyiz. BBC'nin geçtiği haberi gördükten sonra Desiderius Erasmus'u hatırlamamak mümkün değil: Riyakar olmak için canla başla çalışsalar da, şapkadan çıkan kulakları Midas'ı ele verdi...




Çağdaş Sanat, sorumluluk yasası ya da toplumsal sözleşme; hangisini dersek diyelim merkezi gündemi anbean takip etmek zorundadır. Aktüel ve politik olmak, cümlesini kurmak, eleştirisini yüksek sesle haykırmak durumundadır. Sanatta aradığımız hakikat, zeka ve tutarlılıktır. Bizim için böyledir; gerisi lafı güzaf..

İngiltere Başbakanı Cameron, dün (10 Mayıs) yolsuzlukla mücadele konusunda İngiltere'nin ev sahipliği yaptığı toplantıda devlet başkanları onuruna verilen davette Kraliçesi İkinci Elizabeth ile konuşurken Nijerya ve Afganistan hakkında "fevkalade yolsuz" iki ülke ifadesini kullandı. İkili arasındaki diyalog kameralara yakalandı. Başbakan liberal görevini yerine getirmiş ve demokratik bir edayla azgelişmiş ülkedeki bilinen bir yaraya dokunmuştu. Davetin ertesi günü Londra'da, yolsuzlukla mücadele konusundaki anı etkinliğin oturumunda konuşan Nijerya Cumhurbaşkanı Muhammadu Buhari "kimseden özür beklemediğini" ancak İngiltere bankalarında tutulan çalıntı varlıkların geri gönderilmesini istediğini söyledi. Cevabı yaratan nedenler Cameron'un mahremi olmaktan çıkarak bir geri bildirim beyanında sömürgenin yarasıyla birlikte sömürgeleştirenin hayasını da tartışmaya açıyordu. Her kesinlik ve mantıktaki tutarlılık, ancak yerine getirdikleri kadar sakladığı toplumsal talepler kadar bir görevdir ve ortadaki anlamın ötesinde bir anlama da sahiptirler. Hakiki bir ilişkiyi oluşturan şey ilişiklenmenin ihtiyacıdır. Bazı durumlar vardır ki, kişinin hayati çıkarlarına aldırmadan özneye mesleki olarak işini yapmaya davet çıkarır. Sanatçının, burjuvaziyle, güçle ve parayla kurduğu sevgi nefret ilişkisinin çıkmazı aşikardır. Çağdaş Sanat, eğer bir misyon yüklenmişse değeri öznesinden yahut etiketin kendinden değildir. Afaki salvolarla harcadığı zamanın aksine nokta vuruşlarla peşinden koşması gereken güncelliğin ta kendisidir.

***

Hayvanların, tarihleri yoktur. Oysa bir tarih bilinci olan beşeri kurtuluş ideolojileri ve teolojileri itiraf etmeliyiz ki bize negatif yolu dikte ettirmektedirler. Hayvan dünyasıyla aramızdaki ilişki edep dışıdır..


Ulusların kendi kaderlerini tayin hakkı var da, bir garip kavim olan hayvanların kendi kaderlerini belirleme hakkı, özgürce yaşama hukukları niye ellerinden alındı?. Biz buraya geldiğimizde, onlar binlerce yıldır buradaydılar.. Ekonomik krizlerin yaşanmadığı, paranın bir 'değer' olmadığı, sınıfsız, zümresiz, mülkiyetsiz, işbölümü içinde sorumluluk sahibi adil bir toplum kurmuşlardı. Eski dünyanın yerlileri, sonraki zamanların değişimine ayak uyduramadı; uygar dünyanın yersizleri, örgütlenemeyen dilsizleri, şimdi'nin kimsesizleri oldular. Mantalite farklıydı: Hayvan karşısında insan, bir makam sahibi olarak davranır ve tabiatın düzenini mukayeselerle anlamaya çalışır. Karşısındakiyle hiyerarşik bir kıyaslama içindedir. Tamamen arzu nesnelerine dönüşmüş olan canlılar dünyasını, sapkın bilincinin hilesiyle manipule eder. Ne ki hayvan kendisine yabancılaşan bir ortağının bilgisinin tehditlerle dayatılamayacağı; bütünlüğü, tutarlılığı, herbirinin ayrı ve benzersiz kimliği olan otonom bir varlıktır. Onlar hakkında üretilen fikirler sadece öznellikleriyle bataklığa düşme tehlikesini içerirler. Ne var ki, onlar adına konuşmamak da dünyanın hakikatini düşünmemektir. Hayvana, kendi pespektiflerinin geleceğinden, rasyonel sorunlarından değil de, insanın tahakküm alanını genişletme ve daraltma endişesinden, düzensiz güç karşısında kazanılmış imtiyazlardan bakmamak olanaksızdır. Ne yaparsak yapalım, tüm isteklerimiz birarada bulunma talebidir. Vicdani gayretlerin hepsi, karşılıklı yardımlaşmayla yaşayanların karşısında kalmanın aczi, bilincin acısı ve modern tüketim rejiminin fiyaskosudur. Hayvanların tarihi yoktur. Kendinden neden olarak zamanın yaratılmasıyla birlikte hayvanlar, somut bir yarar için kendilerine üretirlerken, insanlar değişim için üretmeye ve birbirlerinin ürünlerini mübadele etmeye başlamışlardı. Bu çok masum bir etkinlik değildir. Ki, ardından işbirliği gerçekleştirdikleri dostlarından ürünlerinden fazlasını istemeleri, yurtlarını keyfekeder istila etmeleri bunun ispatıdır. Hayvanlar ile talepkâr insan düşmanları arasında fark kalmamıştı. Tarihin icadı, tarımın başlamasıyla çalışan emeğin getirisi olarak tehlikeli gördüklerini öldürüp umarsızca, başıboşları ehlileştirdiler. Çağlar boyu süren toplumun tekamül sürecinde işbirliği yapanlar maskaralaştırıp, işe yarayanları köleleştirdiler. Laftan anlamayanların soyları tüketildi. Kitleler halinde imha ettiklerinden arta kalanlar, eğer düşmansa köleleştirildi. Hayvanların hepsine bunu yapmak olanaksızdı. Ancak hapishanenin icadından sonra onlar da insanlar gibi barınaklara, hücrelere konuldular. İnsanların hayvanlarla ya da kendi insan rakipleriyle kurduğu tüm ilişkilerde gün ışığı gibi bariz olan odur ki, insan ilişki ve diyaloglarını, tikel bedenini olduğu kadar kendini de ifade etmenin bir engeli ve mutlakiyetini tehdit eden bir iktidar sorunu olarak görür. Doğal ihtiyaçlar, herbir kişi tarafından temsil edilen bencil ihtiyaçlar tarafından baskılanır. Çağlar sonra hayvanlarla düşmanları arasında ayrım yapmaya başladığındaysa ellerinden aldığımız yeşil alanlar yerine, katrana bulanmış mekanlar, ziftli asfaltlar, betonarme barınaklar ortaya çıkmıştır. Yeryüzü tarihselleştirilip, doğanın bağrına sığınmaktan ibaret olan yurtların coğrafyalılaştırılması adına bilim denilen ve dışarısının olmadığı muhkem bir bilinç ideolojisi yaratılmıştır. Tespiti zeki olmasına karşın rahatsız edicidir: Marks'ın tabiriyle "insanlar, hayvanlardan farklı olarak yüksek ihtiyaçlarını gidermek üzere dolayımsız fiziksel gereksinimlerinin ve tatminlerinin ötesinde bilinçleri olan varlıklardır". Görüyoruz ki, İnsan gibi ne zaman, ne yapacağı belli olmayan bir düşmanla, sadece doğal ihtiyaçları peşinde olan hayvanları yaşamaya mahkum kılmışızdır.. Ellerini kollarını bağladık; kafes, akvaryum, hayvanat bahçesi deyip, yaban hayatın özgür ruhlarını savaş ganimetleri saydık, esarete zorladık .. Doğal alanlarda karşı karşıya gelmeye korkacağımız heybetli varlıklar, modern insanlık tarihinde çocuklara eğlence oldular. Bugün şehrin en sefih hayatlarının parçasıdırlar. Karanlık korkusu (kenefobi) insanlara mahsustur; buna rağmen sürüler halinde varoşlarda, ücra köşelerde ya da çöplüklerde, mezbelelikler içinde yaşayan bedenler kendilerine ve zamanın karanlığına direniyorlar. Hudutları, gümrükleri, kuralları bir nebze aşarak sınırlarımızda serbest hareket etme olanaklarını henüz yitirmemiş olanlar içinse bugünlerde caddelere, sokaklara, kapımızın önüne, evlerin balkonuna bir kap su koyabiliriz. Benjamin'in dediği 'geçmişi kurtarmak' mümkün değil; o da zaten girdap içindeki siyasi bedenimizi, kendimizi arındırmaktan bahsediyordu. Tüm toplumların, hayatta kalmak için kendilerini yeniden üretmek ve doğal ihtiyaçlarını karşılamak zorunda oldukları apaçık ortadadır. Bu güdüde fark yoktur ama bütün dinlerin ortak söylemi, insanın, günahkar bir varlık olduğu yönündedir. Kötülük içselleşmiş bir formdan çıkarak toplum olarak zuhur etmiştir. Peki, yerden üzerimize doğru çevrilmiş bir çift kara gözün hafızasındaki suçlarımızdan arınmak, endüstriyel toplumda günahlarımızdan ilerleyerek uzaklaşmak mümkün müdür? Yaptığımız her çaba riyakarlıktır. Planlı bir imha hareketinin mağdurları, sadece psiko menfaatlerin gözetimindedir. Kartezyen imalatla birlikte anbean doğasına yabancılaşan ruhu absorbe eden antropolojik makinanın işleyişinde kriz vardır; hayvanlar hakkındaki hakikat, kendimizle yüzleşerek anlaşılmayı bekliyor. Onlara yaptıklarımızın kefareti olarak vicdanımızın ağırlıklarını atacağı işe yarar bir eylem olarak belki de modern insanın artık yapabileceği tek bu hamle kaldı. Kavurucu sıcaklar başlamadan önce şehre gelen kuşlar, kediler, köpekler ve tüm hayvanlar için şimdiden erken bir çağrı olarak su diyoruz....






***

Eğer, afaki bir ihtiyaçtan çıkmışsa ve kapasitesi kendi üretimini ortaya koymaya yetmiyorsa sanatçının işi zordur. Tilmizlerin, mahdumların ortaya çıkışıyla, malumu ilan etmeyi görev edinenler, şayet oyuna geç katılmışlarsa daha çok taklit yeteneklerine sığınırlar. Amacından koparılmış nesnelerle, müphem bir kapitalizm eleştiri yaparken sureti belirsiz bir özneyi sürekli suçlarlar. İzleyiciyi, bakıp görmediklerini gösterip gözüne sokarak güya utandırırlar. Burjuvazi için yapılan, alıcısı ve satıcısı burjuvazi olan bir eleştiri türüdür bu. Teşhir ettiğini zannettiği bu yapının asli bir unsuru olarak sadece malzeme ya da büyütülmüş bibloları kullanırlar. Meta değişim değeriyle oyuna katılanlar eleştirdikleri yapının, hatta seçkin üst yapının temel figürlerinden biri olduklarını unutmuşlardır.

***

Ne hümanizmin ne de temeli tümel ya da tikel yardımlaşma olarak Din'in gerçek bir tema halinde 'olumlama' haline sokamadığı şey, zamansal döngüdeki gayri insani olanın değişken konumudur. Bu boyut tüm ideolojilerde eksiktir. Tarihsel paradoksta bütün yardımlaşma övgüsüyle birlikte dikkate alamadığımız şey bütün insanların temeldeki aynılığı değil, angaje olanın kendi içine kapanmış mutmain pozisyonuna karşı ötekinin bariz şekilde herkese açık duran mutsuz gayri-insaniliği olgusudur. Aradaki berzah inanç değil, aksine fetişlerini üretmekten bir an bile geri durmayan inançsızlıktır. Tarihinin sonunda insandışı bir nesnellik dünyasının aparatı haline gelecek insan, kaybettiği kendi özüne bir daha dönüş yapamayacaktır.

Kategoriler, önceden varolan şeylerin çağdaş dünya tarafından yeniden keşfi ve ihtiyaca göre bölünerek yeniden inkişaf ettirilmesi olarak görülür. Zihin, doğanın momentlerini, tarihin içinde diyalektik ilişkilere sokarak öğrenir. Bilinç, kendini yaratır. Para, enerjisiyle özneleri ve nesneleri birlikte hareket ettiren kavramdır. Teknik işbölümünden ortaya çıkan mesleki formasyonlar, sermayenin görevlendirmesine uğrar. Gittikçe minimalize olan uzmanlıklar, toplumsal bölüşümde sanal alanlar açar. Finansın mutasyonuna zemin teşkil eder. Karmik döngüdeki bağımlılıklar, ürünler ile üretenler arasındaki sembiyoz, organizmadaki mücadeleler ve emeğin formasyonu para ile gerçekleşir. Özgürce bir araya gelen insanların iletişim aracı paradır ve kirli denilen sermaye, aslında yoğunlaşmış emektir. Üretimi gerçekleştiren emek ona tabidir. Para, insana ait olan her şeyle özdeşlik ilişkisi kurarak kendini sınar. Her üretim, yaratılışa karşı girişilen bir komplodur. İnsanın ürünüyle girdiği ilişki basit bir mübadele ilişkisi değildir; doğayı değiştiren insan, rakamsal girdilerden ibaret, tüm verilerinin sayılardan mülhem dünyasında kendi varlığının da değişiminine neden olur. Burada Kutsal Kitap, Yeni Ahit'te yer alan çok enteresan, bugünkü barkod yazılımlarını akla getiren kehanetvari bir pasaj dikkat çekiyor.








Sanki günümüzde çok kollu devasa bir ahtopot gibidir teknolojinin son eşiği. Her yere kolları uzanan kapitalizm bu kadar iyi tarif edilemezdi. İkibin yıl önce İncil'de yer alan paragraf için bugünü önceden gören katastrofik bir öngörü diyebilir miyiz? Hayret veren apokaliptik bu pasaj ile bitirelim: "Bundan sonra bir canavar gördüm. Küçük büyük, zengin yoksul, özgür köle herkesin sağ eline ya da alnına bir işaret vurduruyordu. Öyle ki, bu işareti yani canavarın adını ya da adını simgeleyen sayıyı taşımayan ne bir şey satın alabilsin ne de satabilsin. Bu konu bilgelik gerektirir. Anlayabilen canavara ait sayıyı hesaplasın. Çünkü bu sayı insanı simgeler ve sayı 666 dır". İncil / Vahiy(13) - 11,18

https://www.kitabimukaddes.com/kutsal-kitap-hakkinda-bilgilendirme-ve-tam-metni/yeni-antlasma/vahiy/#bolum-13



***